Marķukirkja

Marķukirkja Forsķša English Póstlisti Tengingar Stjarna Hafsins Messutķmar Prédikanir Myndir Fyrir börn Fašir Róbert Bradshaw Séra Lambert Kažólsk trś Ritningarlestrar Gušleg miskunn Brautryšjendur Medjugorje Rósakransbęnin Móšir hins eilķfa hjįlpręšis Verndardżrlingur Ķslands Móšir Teresa Dżrlingur dagsins Almennar bęnir Heilręši Trśfręšslurit Kirkjunnar Humanae Vitae Evangelium Vitae Dominus Iesus Fróšleikur Jóhannes Pįll II Lķfsvernd

Trśfręšslurit - valmynd

Trśfręšslurit Kažólsku Kirkjunnar

 

FYRSTI HLUTI: TRŚARJĮTNINGIN

ANNAR ŽĮTTUR - JĮTNING KRISTINNAR TRŚAR - TRŚARJĮTNINGARNAR

« ANNAR KAFLI: ÉG TRŚI Į JESŚM KRIST, GUŠS EINKASON

Fagnašarerindiš: Guš hefur sent Son sinn

422. (389, 2763) “En žegar fylling tķmans kom sendi Guš Son sinn, fęddan af konu, fęddan undir lögmįli, - til žess aš hann keypti lausa žį sem voru undir lögmįli, - og vér fengjum barnaréttinn.” [1] Žetta er “fagnašarerindiš um Jesśm Krist, Gušs Son”: [2] Guš hefur vitjaš lżšs sķns. Hann hefur efnt fyrirheitiš sem hann gaf Abraham og nišjum hans. Hann hefur gert langtum meira en vonir stóšu til - hann sendi sinn “elskaša Son”. [3]

423. Viš trśum og jįtum aš Jesśs frį Nasaret, fęddur Gyšingur af dóttur Ķsraels ķ Betlehem į dögum Heródesar mikla konungs og Įgśstusar keisara, smi šur aš išn, sem dó krossfestur undir valdi Pontķusar Pķlatusar landsstjóra ķ stjórnartķš Tķberķusar keisara, sé eilķfur Sonur Gušs er geršist mašur. “Hann var frį Guši kominn”, [4] “steig nišur frį himni” [5] og “kom ķ holdi”. [6] Žvķ “Oršiš varš hold, hann bjó meš oss fullur nįšar og sannleika, og vér sįum dżrš hans, dżrš, sem Sonurinn eini į frį Föšurnum.… Af gnęgš hans höfum vér allir žegiš, nįš į nįš ofan.” [7]

424. (683, 552) Hręrš af nįš Heilags Anda og dregin af Föšurnum, trśum viš į Jesśm og jįtum: “Žś ert Kristur, Sonur hins lifanda Gušs.” [8] Į kletti žessarar trśar, jįtuš af heilögum Pétri, byggši Kristur kirkju sķna. [9]

“Aš boša…órannsakanlegan rķkdóm Krists” [10]

425. (850, 858) Śtbreišsla į kristinni trś felst fyrst og fremst ķ žvķ aš boša Jesśm Krist til aš leiša ašra til trśar į hann. Žegar ķ upphafi brunnu fyrstu lęrisveinarnir ķ skinninu eftir aš boša Krist: “Vér getum ekki annaš en talaš žaš sem vér höfum séš og heyrt.” [11] Og žeir bjóša fólki į öllum tķmum til aš ganga inn til fagnašar samfélags žeirra viš Krist: Efni vort er žaš sem var frį upphafi, žaš sem vér höfum heyrt, žaš sem vér höfum séš meš augum vorum, žaš sem vér horfšum į og hendur vorar žreifušu į, žaš er orš lķfsins. Og lķfiš var opinberaš, og vér höfum séš žaš og vottum um žaš og bošum yšur lķfiš eilķfa, sem var hjį Föšurnum og var opinberaš oss. Jį, žaš sem vér höfum séš og heyrt, žaš bošum vér yšur einnig, til žess aš žér getiš lķka haft samfélag viš oss. Og samfélag vort er viš Föšurinn og viš Son hans Jesśm Krist. Žetta skrifum vér til žess aš fögnušur vor verši fullkominn. [12]

Kristur er ķ hjarta trśfręšslunnar

426. (1628, 513, 260) “Kjarni trśfręšslunnar geymir ķ öllum höfušatrišum persónu, Jesśm frį Nasaret, einkason Föšurins,… sem leiš og dó fyrir okkur og sem nś, eftir upprisu sķna, lifir meš okkur aš eilķfu.” [13] Aš kenna trśna er “aš afhjśpa ķ persónu Krists allt eilķft fyrirkomulag Gušs sem uppfyllist ķ žeirri persónu. Žaš er aš leita skilnings į merkingu verka og orša Krists og tįknunum sem hann gerši.” [14] Markmiš trśfręšslunnar er aš koma “fólki til samfélags viš Jesśm Krist: hann einn getur leitt okkur til kęrleika Föšurins ķ Andanum og fengiš okkur til aš eiga hlut ķ lķfi heilagrar žrenningar.” [15]

427. (2145, 876) Ķ trśfręšslunni er “Kristur, hiš holdtekna Orš og Sonur Gušs, kenndur - allt annaš er kennt meš tilvķsun til hans - og žaš er Kristur einn sem kennir - allir ašrir kenna aš žvķ marki aš žeir eru talsmenn Krists, žeir lįta Krist tala fyrir munn sinn.… Sérhver trśfręšari ętti aš geta tileinkaš sér hin leyndardómsfullu orš Jesś: “Kenning mķn er ekki mķn, heldur hans er sendi mig.”” [16]

428. Hver sį sem er kallašur “til aš kenna Krist” veršur fyrst aš leita žeirra “yfirburša aš žekkja Krist Jesśm”; hann veršur aš lķša aš “missa allt…” til žess aš geta “įunniš Krist og reynst vera ķ honum” og “žekkja hann og kraft upprisu hans og samfélag pķsla hans meš žvķ aš mótast eftir honum ķ dauša hans [og] aušnast aš nį til upprisunnar frį daušum”. [17]

429. (851) Af žessari kęrleiksrķku žekkingu į Kristi sprettur žrįin aš kunngjöra hann, aš “boša fagnašarerindiš”, og leiša ašra til aš segja “jį” viš trś į Jesśm Krist. En samtķmis veršur žörfin sterkari aš žekkja žessa trś enn betur. Meš žetta aš augnamiši og meš žvķ aš fylgja uppsetningu trśarjįtningarinnar verša meginnöfn Jesś kynnt: “Kristur”, “Sonur Gušs” og “Drottinn” (2. atriši). Žar nęst jįtar trśarjįtningin mikilvęgustu leyndardóma lķfs hans: Holdtekjuna (3. atriši), pįskaleyndardóminn (4. og 5. atriši) og vegsömunina (6. og 7. atriši).

« 2. ATRIŠI - “OG Į JESŚM KRIST, HANS EINKASON, DROTTIN VORN”

I. JESŚS

430. (210, 402) Jesśs žżšir į hebresku “Guš frelsar.” Viš bošunina nefndi Gabrķel engill hann Jesśm aš eiginnafni. Žetta nafn lętur ķ ljós hver hann er og hvaša erindi hann hefur. [18] Žar sem Guš einn getur fyrirgefiš syndir mun hann ķ Jesś, sķnum eilķfa Syni sem geršist mašur, “frelsa lżš sinn frį syndum žeirra”. [19] Ķ Jesś dregur Guš saman alla hjįlpręšissögu sķna um manninn.

431. (1441, 1850, 388) Ķ hjįlpręšissögunni var žaš Guši ekki nóg aš frelsa Ķsrael “śt śr žręlahśsinu” [20] meš žvķ aš leiša hann śt af Egyptalandi. Hann frelsar hann einnig frį syndum sķnum. Žar sem synd er įvallt misgerš gegn Guši getur hann einn fyrirgefiš hana. [21] Žess vegna getur Ķsrael, sem er sér ę betur mešvitašur um almenna śtbreišslu syndarinnar, einungis leitaš sér hjįlpręšis meš žvķ aš įkalla nafn Gušs endurlausnarans. [22]

432. (589, 2666, 389, 161) Nafniš “Jesśs” felur ķ sér aš sjįlft nafn Gušs er nęrverandi ķ persónu Sonar hans, hans sem geršist mašur til aš leysa alla undan synd ķ eitt skipti fyrir öll. Žaš er hiš gušdómlega nafn sem eitt veitir hjįlpręši og geta allir įkallaš nafn hans žvķ Jesśs kom til einingar viš alla menn fyrir holdtekju sķna, [23] žannig aš “ekkert annaš nafn er mönnum gefiš um vķša veröld, sem getur frelsaš oss.” [24]

433. (615) Nafn Guš frelsarans var įkallaš einungis einu sinni į įri af ęšstaprestinum til frišžęgingar fyrir syndir Ķsraels eftir aš hann hafši stökkt fórnarblóši į arkarlokiš ķ helgidóminum. Arkarlokiš var stašur nęrveru Gušs. [25] Žegar heilagur Pįll talar um Jesśm sem Guš setti “fram aš hann meš blóši sķnu vęri sįttarfórn”, įtti hann viš aš ķ mannešli Krists var žaš “Guš sem ķ Kristi sętti heiminn viš sig.” [26]

434. (2812, 2614) Upprisa Jesś gerir nafn Guš frelsarans dżrlegt žvķ aš frį žeim tķma er žaš nafn Jesś sem sżnir aš fullu fram į mestan kraft nafnsins “sem hverju nafni er ęšra”. [27] Illu andarnir óttast nafn hans; ķ hans nafni gera lęrisveinarnir kraftaverk žvķ Faširinn veitir žeim allt žaš sem žeir bišja um ķ žessu nafni. [28]

435. (2667-2668, 2676) Nafn Jesś er ķ hjarta kristinnar bęnar. Allar bęnir helgisišanna enda į oršunum “fyrir Drottin vorn Jesśm Krist”. Marķubęnin nęr hįmarki sķnu ķ oršunum “blessašur er įvöxtur lķfs žķns, Jesśs.” Hin austurlenska bęn hjartans, Jesśbęnin, er į žennan veg: “Drottinn Jesśs Kristur, Sonur Gušs, miskunna mér syndugum.” Margir kristnir menn, eins og heilög Jóhanna af Örk, hafa dįiš meš hiš eina orš “Jesśs” į vörum sér.

II. KRISTUR

436. (690, 695, 711-716, 783) Oršiš “Kristur” kemur śr grķsku žżšingunni į hebreska oršinu Messķas sem žżšir “smuršur”. Žaš varš eiginnafn Jesś einungis vegna žess aš hann fullnaši fullkomlega hiš gušdómlega erindi sem “Kristur” felur ķ sér. Ķ Ķsrael var žaš gert aš smyrja žį ķ Gušs nafni, sem helgašir voru honum til žess erindis sem hann gaf žeim. Žetta įtti viš um konunga, presta og ķ örfįum tilfellum um spįmenn. [29] Žetta įtti sérstaklega aš gilda um žann Messķas sem Guš mundi senda til aš stofna rķki sitt fyrir fullt og allt. [30] Naušsynlegt var aš Messķas yrši smuršur samtķmis sem konungur og prestur og einnig sem spįmašur af Anda Drottins. [31] Jesśs uppfyllti messķasarvon Ķsraels ķ sķnu žrefalda embętti sem prestur, spįmašur og konungur.

437. (525, 486) Engillinn bošaši hiršunum aš meš Jesś vęri fęddur sį Messķas sem Ķsrael hafši fengiš fyrirheit um: “Yšur er ķ dag frelsari fęddur, sem er Kristur Drottinn, ķ borg Davķšs.” [32] Frį upphafi var hann sį “sem Faširinn helgaši og sendi ķ heiminn”, getinn “heilagur” ķ jómfrśskauti Marķu. [33] Guš kallaši į Jósef “[taktu] til žķn Marķu, heitkonu žķna. Barniš sem hśn gengur meš er af Heilögum Anda” til aš Jesśs “sem kallast Kristur” skyldi fęšast af eiginkonu Jósefs inn ķ messķasarkyn Davķšs. [34]

438. (727, 535) Helgun į Jesś sem Messķas, opinberar gušdómlegt erindi hans “žvķ nafniš “Kristur” er undirskiliš “hann sem smurši”, “hann sem var smuršur” og “sjįlf smurningin sem hann var smuršur meš”. Hann sem smurši er Faširinn, hann sem var smuršur er Sonurinn og hann sem hann var smuršur meš er Andinn sem er smurningin.” [35] Eilķf helgun hans sem Messķas var opinberuš į jaršvistardögum hans, į žeirri stundu er hann var skķršur af Jóhannesi og “Guš smurši hann Heilögum Anda og krafti” til “aš hann opinberist Ķsrael” [36] sem Messķas hans. Orš hans og verk munu gera hann kunnan sem “hinn heilagi Gušs”. [37]

439. (528-529, 547) Margir Gyšingar og jafnvel sumir heišingjar, sem įttu hlut ķ von žeirra, žekktu ķ Jesś grundvallareinkenni hins messķanska “sonar Davķšs” sem Guš hafši lofaš Ķsrael. [38] Jesśs samžykkti aš vera kallašur Messķas eins og hann hafši rétt til en ekki įn fyrirvara vegna žess aš žetta nafn var skiliš af sumum samtķmamanna hans į of mannlegum forsendum sem voru ķ ešli sķnu pólitķskar. [39]

440. (552, 550, 445) Jesśs tók viš trśarjįtningu Péturs, sem sagši hann vera Messķas, meš žvķ aš kunngera aš Mannssonurinn mundi brįtt lķša pķslir. [40] Hann afhjśpaši hvaš žaš fęli raunverulega ķ sér aš vera messķanskur konungur bęši meš vķsan til hins yfirnįttśrlega sérešlis Mannssonarins “er steig nišur frį himni” og endurlausnarerindis hans sem hinn žjįši žjónn: “Mannssonurinn er ekki kominn til žess aš lįta žjóna sér, heldur til aš žjóna og gefa lķf sitt til lausnargjalds fyrir marga.” [41] Žess vegna er sönn merking konungstignar hans einungis opinberuš žegar hann var hįtt upp hafinn į krossinum. [42] Žaš er fyrst eftir upprisuna aš Pétur getur kunngert žjóš Gušs messķanska konungstign Jesś: “Meš öruggri vissu viti žį öll Ķsraels ętt, aš žennan Jesśm sem žér krossfestuš, hefur Guš gjört bęši aš Drottni og Kristi.” [43]

III. HINN EINI SONUR GUŠS

441. Ķ Gamla testamentinu eru englar, śtvalinn lżšur Gušs, Ķsraels börn og konungar žeirra kölluš “synir Gušs”. [44] Žetta er tįkn um sonarleifš sem kemur į stofn einstaklegum nįnum tengslum milli Gušs og sköpunar hans. Žegar hinn fyrirheitni Messķas-konungur er kallašur “sonur Gušs” žżšir žaš ekki naušsynlega, samkvęmt bókstaflegum skilningi žessa texta, aš hann hafi veriš eitthvaš meira en mašur. Žeir sem köllušu Jesśm “son Gušs” ķ merkingunni Messķas Ķsraels, įttu ef til vill ekki viš neitt annaš en žetta. [45]

442. (552, 424) En žannig var žvķ ekki fariš hjį Sķmoni Pétri žegar hann jįtar aš Jesśs sé “Kristur, Sonur hins lifanda Gušs” žvķ Jesśs svarar alvarlegur: “Hold og blóš hefur ekki opinberaš žér žetta, heldur Fašir minn į himnum.” [46] Pįll skrifar meš lķkum hętti varšandi sinnaskipti sķn į veginum til Damaskus: “En žegar Guši, sem hafši śtvališ mig frį móšurlķfi og af nįš sinni kallaš, žóknašist aš opinbera mér Son sinn, til žess aš ég bošaši fagnašarerindiš um hann mešal heišingjanna….” [47] “Og tók [Pįll] žegar aš prédika ķ samkunduhśsunum, aš Jesśs vęri Sonur Gušs.” [48] Strax ķ upphafi var žessi višurkenning um aš Kristur vęri gušdómlegur Sonur kjarninn ķ hinni postullegu trś, fyrst jįtuš af Pétri sem grundvöll kirkjunnar. [49]

443. (2786) Žegar Pétur fékk séš aš Jesśs Messķas hafši gušdómlega sonartign meš yfirnįttśrlegum hętti var žaš vegna žess aš Jesśs hafši greinilega leyft aš žaš yrši skiliš į žann hįtt. Frammi fyrir öldungarįšinu spuršu įkęrendur hans: “Ert žś žį Sonur Gušs?” Jesśs svaraši: “Žér segiš aš ég sé sį.” [50] Löngu fyrir žetta hafši Jesśs talaš um sjįlfan sig sem “Soninn” sem žekkir Föšurinn, frįbrugšinn “žjónunum” sem Guš hafši įšur sent žjóš sinni; hann er jafnvel ęšri englunum. [51] Hann gerir greinarmun į sonartign sinni og lęrisveinanna meš žvķ aš hann segir aldrei “Fašir vor” nema til aš bjóša žeim: “En žannig skuluš žér bišja: “Fašir vor”” og hann undirstrikar žennan greinarmun žegar hann segir: “Föšur mķns og Föšur yšar”. [52]

444. (536, 544) Gušspjöllin greina frį žvķ aš į tveimur hįtķšarstundum, skķrn Krists og ummyndun hans, hafi rödd Föšurins nefnt Jesśm sinn “elskaša Son”. [53] Jesśs kallar sjįlfan sig “einkason Gušs” og stašfestir žannig aš hann hafi įvallt veriš til. [54] Hann bišur um trś į “nafn Gušs Sonarins eina”. [55] Žessa kristnu jįtningu mį žegar heyra ķ upphrópi hundrašshöfšingjans frammi fyrir Kristi krossfestum: “Sannarlega var žessi mašur Sonur Gušs”. [56] Einungis ķ pįskaleyndardóminum getur sį sem į trś gefiš nafninu “Sonur Gušs” fulla merkingu sķna.

445. (653) Eftir upprisu sķna birtist hann sem Sonur Gušs ķ krafti mannešlis sķns sem dżrlegt er oršiš: “En aš Anda heilagleikans meš krafti auglżstur aš vera Sonur Gušs fyrir upprisu frį daušum”. [57] Postularnir geta jįtaš: “Vér sįum dżrš hans, dżrš sem Sonurinn eini į frį Föšurnum…fullur nįšar og sannleika.” [58]

IV. DROTTINN

446. (209) Ķ grķsku žżšingunni į Gamla testamentinu er hiš ósegjanlega nafn YHWH, sem Guš sjįlfur opinberaši Móse, [59] žżtt sem Kyrios, “Drottinn”. Žašan ķ frį er “Drottinn” hiš algenga nafn til aš benda į gušdóm Gušs Ķsraels. Nżja testamentiš notar žessa fullu merkingu nafnsins “Drottinn” um Föšurinn og - sem er nżtt - einnig um Jesśm, sem žar meš er višurkenndur sem Guš sjįlfur. [60]

447. (548) Jesśs eignar sér žetta nafn į dulinn hįtt ķ samtali viš farķseana um merkingu Sįlms 110 en einnig į afdrįttarlausan hįtt žegar hann talar til postula sinna. [61] Allt ķ gegnum opinbert starf sitt sannar hann sitt gušdómlega alveldi meš verkum mįttar sķns yfir nįttśrunni, sjśkdómum, illum öndum, dauša og synd.

448. (208, 683, 641) Žess er alloft getiš ķ gušspjöllunum aš fólk įvarpi Jesśm “Drottin” (eša “herra”). Žetta ber vitni um hvaša viršingu og traust žeir bįru til hans sem leitušu ašstošar og lękningar hjį honum. [62] Aš įeggjan Heilags Anda, lętur “Drottinn” ķ ljós višurkenningu į hinum gušdómlega leyndardómi Jesś. [63] Ķ samskiptum viš hinn upprisna Jesśm veršur žetta nafn aš tilbeišslu: “Drottinn minn og Guš minn!” Žaš fęr merkingablę kęrleika og įstśšar sem veršur eiginlegt kristinni hefš: “Žetta er Drottinn.” [64]

449. (461, 653) Meš žvķ aš nefna Jesśm hinu gušdómlega nafni “Drottinn” stašfestu fyrstu jįtarar trśar kirkjunnar frį upphafi aš mįtturinn, heišurinn og dżršin gefin Guši Föšurnum sé einnig gefin Jesś vegna žess aš “hann var ķ Gušs mynd” [65] og vegna žess aš Faširinn gerši alveldi Jesś kunnugt meš žvķ aš reisa hann upp frį daušum og upphefja hann ķ dżrš sķna. [66]

450. (668-672, 2242) Alveg frį upphafi sögu kristindómsins hefur stašhęfingin um drottinvald Krists yfir heiminum og sögunni veriš óbein stašfesting į žvķ aš mašurinn lętur ekki sitt persónulega frelsi lśta meš algerum hętti neinu jaršnesku veldi heldur einungis Guši Föšur og Drottni Jesś Kristi: Sesar er ekki “Drottinn”. [67] “Kirkjan trśir žvķ aš lykil, mišpunkt og tilgang allrar sögu mannsins sé aš finna ķ Drottni hennar og Meistara.” [68]

451. (2664-2665, 2817) Kristin bęn ber mót af nafninu “Drottinn” hvort sem um er aš ręša boš aš bišja (“Drottinn sé meš yšur”), lok bęnarinnar (“fyrir Drottin vorn Jesśm Krist”) eša upphrópunina sem er full af von og trausti: Maran ata (“Drottinn vor kemur”) eša Marana ta (“Drottinn vor, kom žś”) - “Amen. Kom žś, Drottinn Jesśs!” [69]

Ķ STUTTU MĮLI

452. Nafniš “Jesśs” merkir “Guš frelsar”. Barniš sem fętt er af Marķu mey er kallaš Jesśs “žvķ aš hann mun frelsa lżš sinn frį syndum žeirra” (Mt 1:21): “Ekkert annaš nafn er mönnum gefiš um vķša veröld sem getur frelsaš oss” (P 4:12).

453. Nafniš “Kristur” žżšir “smuršur” (“Messķas”). Jesśs er Kristur žvķ “Guš smurši hann Heilögum Anda og krafti” (P 10:38). Hann er “sį sem koma skal” (Lk 7:19), višfang “vonar Ķsraels” (P 28:20).

454. Nafniš “Sonur Gušs” gefur til kynna einstakt og eilķft samband Jesś Krists viš Guš Föšur sinn; hann er hinn eini Sonur Föšurins (sbr. Jh 1:14, 18; 3:16, 18); hann er sjįlfur Guš (sbr. Jh 1:1). Til aš vera kristinn veršur mašur aš trśa žvķ aš Jesśs Kristur sé Sonur Gušs (sbr. P 8:37; 1Jh 2:23).

455. Nafniš “Drottinn” gefur til kynna gušdómlegt alveldi. Aš jįta eša įkalla Jesśm sem Drottin er aš trśa į gušdóm hans. “Enginn getur sagt: “Jesśs er Drottinn!” nema af Heilögum Anda” (1Kor 12:3).

« 3. ATRIŠI - “SEM GETINN ER AF HEILÖGUM ANDA, FĘDDUR AF MARĶU MEY”

1. efnisgrein. Sonur Gušs geršist mašur

I. HVERS VEGNA VARŠ ORŠIŠ HOLD?

456. Viš svörum og jįtum meš Nķkeu-jįtningunni: “Sem vor mannanna vegna og vegna sįluhjįlpar vorrar sté nišur af himnum. Og fyrir Heilagan Anda ķklęddist holdi af Marķu mey og gjöršist mašur.”

457. (607, 385) Oršiš varš hold til aš frelsa okkur meš žvķ aš sętta okkur viš Guš sem “elskaši oss og sendi Son sinn til aš vera frišžęging fyrir syndir vorar”. “Faširinn hefur sent Soninn til aš vera frelsari heimsins” og hann “birtist til žess aš taka burt syndir”: [70] Nįttśra okkar žurfti lękningar viš žvķ hśn var sjśk; hśn var fallin og hana varš aš endurreisa; hśn var dauš og varš aš rķsa upp aftur. Viš höfšum glataš žvķ góša sem viš įttum og žaš var naušsynlegt aš fį žaš aftur. Lokuš inni ķ myrkrinu var naušsynlegt aš fęra okkur ljósiš; viš voru bandingjar er bišum frelsara; föngum hjįlp, žręlum bjargvęttur. Eru žessir hlutir smįvęgilegir eša lķtilfjörlegir? Hręršu žeir ekki Guš til mešaumkunar svo hann steig nišur og vitjaši mannlegrar nįttśru okkar fyrst mannkyniš var žetta aumt og vansęlt? [71]

458. (219) Oršiš varš hold til aš viš fengjum vitneskju um kęrleika Gušs: “Ķ žvķ birtist kęrleikur Gušs mešal vor, aš Guš hefur sent einkason sinn ķ heiminn til žess aš vér skyldum lifa fyrir hann.” [72] “Žvķ svo elskaši Guš heiminn aš hann gaf Son sinn eina til žess aš hver sem į hann trśir glatist ekki, heldur hafi eilķft lķf.” [73]

459. (520, 823, 2012, 1717, 1965) Oršiš varš hold til aš vera fyrirmynd okkar ķ heilagleika: “Takiš į yšur mitt ok og lęriš af mér.” “Ég er vegurinn, sannleikurinn og lķfiš. Enginn kemur til Föšurins, nema fyrir mig.” [74] Į fjalli ummyndunarinnar skipar Faširinn og segir: “Hlżšiš į hann!” [75] Jesśs er fyrirmynd sęlubošanna og hann er višmiš hins nżja lögmįls: “Elskiš hver annan eins og ég hef elskaš yšur.” [76] Žessi kęrleikur žżšir aš fórna sjįlfum sér meš virkum hętti aš fordęmi Krists. [77]

460. (1265, 1391, 1988) Oršiš varš hold til aš gera okkur “hluttakendur ķ gušlegu lķfi”: [78] “Žetta er įstęša žess aš Oršiš geršist mašur og Sonur Gušs varš Mannssonurinn: til aš mašurinn gęti oršiš sonur Gušs meš žvķ aš fara til samfélags viš Oršiš og fį žannig gušdómlegan barnarétt.” [79] “Žvķ Sonur Gušs geršist mašur til aš viš gętum oršiš Guš.” [80] “Hinn eingetni Sonur Gušs, sem vildi gera okkur hluttakendur ķ gušdómi sķnum, tók sér nįttśru okkar til aš hann, meš žvķ aš gerast mašur, gęti gert menn aš gušum.” [81]

II. HOLDTEKJAN

461. (653, 661, 449) Kirkjan sękir til oršalags heilags Jóhannesar, “og Oršiš varš hold”, [82] žegar hśn nefnir žį stašreynd “holdtekju” aš Sonur Gušs tók sér mannlega nįttśru til aš fullgera hjįlpręši okkar ķ žvķ. Ķ sįlmi sem heilagur Pįll vitnar til, lofsyngur kirkjan leyndardóm holdtekjunnar: Veriš meš sama hugarfari sem Jesśs Kristur var. Hann var ķ Gušs mynd. En hann fór ekki meš žaš sem feng sinn aš vera Guši lķkur. Hann svipti sig öllu, tók į sig žjóns mynd og varš mönnum lķkur. Hann kom fram sem mašur, lęgši sjįlfan sig og varš hlżšinn allt til dauša, jį, daušans į krossi. [83]

462. Hebreabréfiš vitnar til sama leyndardómsins: Žvķ er žaš aš Kristur segir žegar hann kemur ķ heiminn: Fórn og gjafir hefur žś eigi viljaš en lķkama hefur žś bśiš mér. Brennifórnir og syndafórnir gešjušust žér ekki. Žį sagši ég: “Sjį, ég er kominn - ķ bókinni er žaš ritaš um mig - ég er kominn til aš gjöra žinn vilja, Guš minn!” [84]

463. (90) Trśin į sanna holdtekju Sonar Gušs er sérkenni kristindómsins: “Af žessu getiš žér žekkt Anda Gušs: Sérhver andi, sem jįtar, aš Jesśs sé Kristur kominn ķ holdi, er frį Guši.” [85] Žetta er hin glešilega sannfęring kirkjunnar frį byrjun žegar hśn lofsyngur “leyndardóm gušhręšslunnar”: “Hann opinberašist ķ holdi.” [86]

III. SANNUR GUŠ OG SANNUR MAŠUR

464. (88) Holdtekja Sonar Gušs er óvišjafnanlegur og aš öllu leyti einstakur atburšur en hśn žżšir ekki aš Jesśs Kristur sé aš hluta til Guš og aš hluta til mašur, og ekki žżšir žaš heldur aš hśn sé afleišing samblöndunar į žvķ gušdómlega og žvķ mannlega. Hann geršist sannur mašur enda žótt hann vęri eftir sem įšur sannur Guš. Jesśs Kristur er sannur Guš og sannur mašur. Į fyrstu öldunum varš kirkjan aš verja og skżra žennan trśarsannleika gegn trśvillum sem rangfęršu hann.

465. (242) Fyrstu trśvillurnar höfnušu ekki aš rįši gušdómi Krists heldur fremur sönnu mannešli hans (dóketismi gnóstika). Alveg frį tķmum postulanna hefur kristin trś lagt alla įherslu į sanna holdtekju Sonar Gušs, aš hann sé “kominn ķ holdi”. [87] En žegar į 3. öld varš kirkjan į kirkjužingi ķ Antķokkķu aš kveša upp śr um gegn Pįli frį Samosata aš Jesśs Kristur vęri Sonur Gušs aš nįttśru en ekki meš sonarleifš. Fyrsta almenna kirkjužingiš ķ Nķkeu 325 sagši ķ trśarjįtningu sinni Son Gušs vera “getinn, ekki gjöršan samešlis (homoousios) Föšurnum” og fordęmdi Arķus sem hélt žvķ fram aš Sonur Gušs “hefši oršiš til af žvķ sem ekki er” og aš hann vęri “af öšru ešli (ousia)” en Faširinn. [88]

466. (495) Villutrś Nestorķusar sį Krist sem mannlega persónu sem hafši samtengst gušdómlegri persónu Sonar Gušs. Gegn žessari trśvillu jįtaši heilagur Kżril frį Alexandrķu og žrišja almenna kirkjužingiš ķ Efesus įriš 431 “aš Oršiš… varš mašur eftir aš hafa sameinaš viš sig ķ persónu sinni holdiš sem fjörgaš er skynsamri sįl.” [89] Mannešli Krists geymir ekkert annaš en hina gušdómlegu persónu Sonar Gušs sem tók sér žaš og gerši aš sķnu eigin žegar frį getnaši sķnum. Af žessari įstęšu kunngerši kirkjužingiš ķ Efesus įriš 431 aš Marķa hefši sannarlega gerst Gušsmóšir meš mannlegum getnaši Sonar Gušs ķ skauti hennar: “Gušsmóšir (žeotokos), ekki vegna žess aš nįttśra Oršsins eša gušdómur žess hafi fengiš upphaf tilvistar sinnar frį hinni heilögu mey, heldur žaš, aš fyrst hinn heilagi lķkami, fjörgašur skynsamri sįl, sem Orš Gušs sameinaši frumžętti sķnum, fęddist af henni, er Oršiš sagt vera fętt samkvęmt holdinu.” [90]

467. Monofysķtar héldu žvķ fram aš mannleg nįttśra Krists hefši hętt aš vera til sem slķk žegar hin gušdómlega persóna Sonar Gušs tók sér hana. Til aš hrekja žessa villutrś jįtaši fjórša almenna kirkjužingiš ķ Kalkedon 451: Viš fylgjum hinum heilögu fešrum og jįtum og kennum einróma einn og hinn sama Son, Drottin okkar Jesśm Krist: fullkominn ķ gušdómi og fullkominn ķ mannešli, sannur Guš og sannur mašur er hefur sįl gędda skynsemi og lķkama; samešlis Föšurnum hvaš varšar gušdóm hans og samešlis okkur hvaš varšar mannešli hans; “į allan hįtt eins og vér, en įn syndar”. Hann var getinn af Föšurnum fyrir upphaf aldanna hvaš varšar gušdóm hans og į žessum sķšustu dögum, okkar vegna og hjįlpręšis okkar, var hann fęddur, aš žvķ er mannešli hans varšar, af Marķu mey, Gušsmóšur. [91] Viš jįtum aš einn og hinn sama Krist, Drottin, og eingetinn Son, į aš žekkja ķ tveimur nįttśrum įn samruna, įn breytinga, įn sundurgreiningar, įn ašskilnašar. Mismunur nįttśranna hélst viš einingu žeirra, einkenni hvorar nįttśru um sig varšveittust žar sem žęr féllu saman ķ einni persónu (prosopon) og einum frumžętti (hypostasis). [92]

468. (254, 616) Eftir kirkjužingiš ķ Kalkedon hófu sumir aš gera mannlega nįttśru Krists aš persónu ķ einhverri mynd ķ honum. Gegn žeim jįtaši fimmta almenna kirkjužingiš ķ Konstantķnópel įriš 553: “Žaš er einungis einn hypostasis [eša persóna] sem er Drottinn okkar Jesśs Kristur, einn af žrenningunni”. [93] Allt ķ mannlegri nįttśru Krists į žannig aš vera eignaš gušdómlegri persónu hans, vera henni eiginlegt, ekki einungis kraftaverk hans heldur einnig žjįningar hans og jafnvel dauši hans: “Hann sem var krossfestur ķ holdinu, Drottinn okkar Jesśs Kristur, er sannur Guš, Drottinn dżršarinnar, og einn af hinni heilögu žrenningu.” [94]

469. (212) Kirkjan jįtar žannig aš Jesśs sé meš óašskiljanlegum hętti sannur Guš og sannur mašur. Hann er sannarlega Sonur Gušs sem geršist mašur og bróšir okkar og įn žess aš hann hętti aš vera Guš og Drottinn: “Žaš sem hann var, var hann įfram; žaš sem hann var ekki, tók hann sér” hljómar ķ hinum rómversku helgisišum. [95] Og ķ helgisišum heilags Jóhannesar Krżsostomus er kunngert og sungiš: “Ó, eingetni Sonur og Orš Gušs! Žś sem ert ódaušlegur, žś sem ķklęddist holdi af Marķu heilagri Gušsmóšur og ęvarandi mey oss til hjįlpręšis, žś sem įn breytingar geršist mašur og varst krossfestur, ó Kristur vor Guš, žś sem meš dauša žķnum hefur kramiš daušann, žś sem ert einn hinnar heilögu žrenningar, dżrlegur meš Föšurnum og hinum Heilaga Anda, frelsa oss!” [96]

IV. Į HVERN HĮTT ER SONUR GUŠS MAŠUR?

470. (516, 626, 2599) Vegna žess aš ķ hinni leyndardómsfullu einingu holdtekjunnar var “ķklęšst mannlegri nįttśru en hśn ekki tekin yfir”, [97] žurfti kirkjan ķ gegnum aldirnar aš jįta allan raunveruleika mannlegrar sįlar Krists, sem starfaši meš vitsmunum og vilja, sem og mannlegs lķkama hans. Į hlišstęšan hįtt varš hśn aš minna į ķ hvert skipti aš mannleg nįttśra Krists tilheyrir, sem hans eigin, hinni gušdómlegu persónu Sonar Gušs, sem tók sér hana. Allt žaš sem Kristur er og gerir ķ žessari nįttśru er komiš frį “einum af žrenningunni”. Sonur Gušs mišlar žar af leišandi til mannešlis sķns eigin persónuhįttum sķnum ķ žrenningunni. Žannig lętur Kristur ķ ljós į mannlegan hįtt ķ sįl sinni og lķkama hinar gušdómlegu leišir heilagrar žrenningar: [98] Sonur Gušs starfaši meš mannlegum höndum, hugsaši meš mannlegum huga, ašhafšist meš mannlegum vilja, elskaši meš mannlegu hjarta. Fęddur af Marķu mey var hann sannarlega geršur einn af okkur, lķkur okkur ķ öllu nema synd. [99] Sįl Krists og mannleg žekking hans 471. (363) Apollinarķus frį Laódķkeu stašhęfši aš ķ Kristi hefši hiš gušdómlega Orš komiš ķ staš sįlar eša anda. Gegn žessari villu jįtaši kirkjan aš hinn eilķfi Sonur hefši tekiš sér skynsama, mannlega sįl. [100]

472. Žessi mannlega sįl sem Sonur Gušs tók sér er gędd sannri mannlegri žekkingu. Sem slķk gat žessi žekking ekki veriš ótakmörkuš: hśn nżttist viš žau sögulegu skilyrš ķ rśmi og tķma sem hann bjó viš. Žess vegna gat Sonur Gušs, eftir aš hann geršist mašur, “žroskašist aš visku og vexti, og nįš hjį Guši og mönnum”, [101] og hann varš jafnvel aš spyrja sjįlfum sér til handa aš žvķ sem menn lęra į mannlega vķsu einungis af reynslunni. [102] Žetta er ķ samręmi viš žann raunveruleika aš hann svipti sig viljugur öllu og “tók į sig žjóns mynd”. [103]

473. (240) En samtķmis sżndi žessi sanna mannlega žekking Gušs Sonar fram į hiš gušdómlega lķf persónu hans. [104] “Mannleg nįttśra Sonar Gušs, ekki af sjįlfri sér heldur af einingu viš Oršiš, žekkti og sżndi ķ sér sjįlfri allt žaš sem višvķkur Guši.” [105] Žetta į fyrst og fremst viš um hina nįnu og beinu žekkingu sem Sonur Gušs, er geršist mašur, hefur į Föšur sķnum. [106] Og ķ mannlegri žekkingu sinni sżndi Sonurinn einnig fram į gušdómlega skarpskyggni sķna į leyndar hugsanir mannlegs hjarta. [107]

474. Meš einingu sinni viš hina gušdómlegu speki ķ persónu Oršsins sem varš hold, hafši Kristur ķ mannlegri žekkingu sinni fullan skilning į hinni eilķfu fyrirętlun sem hann var kominn til aš opinbera. [108] Žaš sem hann višurkenndi aš žekkja ekki į žessu sviši, sagšist hann į öšrum staš ekki vera kominn til aš opinbera. [109]

Mannlegur vilji Krists

475. (2008, 2824) Meš svipušum hętti jįtaši kirkjan į sjötta almenna kirkjužinginu (žrišja kirkjužinginu ķ Konstantķnópel 681) aš Kristur hefši tvo vilja og starfaši meš tvennum nįttśrlegum hętti, gušdómlegum og mannlegum. Žeir eru ekki andstęšir hvor öšrum heldur starfa žeir saman į žann hįtt aš hiš holdtekna Oršiš vildi meš mannlegum hętti, ķ hlżšni viš Föšur sinn, gera allt žaš sem hann hafši įkvešiš ķ gušdómi sķnum meš Föšurnum og hinum Heilaga Anda okkur til hjįlpręšis. [110] Mannlegur vilji Krists “veitir ekki višnįm eša berst gegn gušdómlegum og almįttugum vilja hans heldur gerist undirgefinn honum.” [111]

Sannur lķkami Krists

476. (1159-1162, 2129-2132) Śr žvķ aš Oršiš geršist hold meš žvķ aš taka sér sannarlegt mannešli var lķkami Krist endanlegur. [112] Žess vegna mį mannlegt andlit Jesś vera “mįlaš fyrir augum yšar”; į sjöunda almenna kirkjužinginu (öšru kirkjužinginu ķ Nķkeu 787) višurkenndi kirkjan aš žaš vęri lögmętt aš sżna žaš ķ helgum myndum. [113]

477. Samtķmis hefur kirkjan įvallt višurkennt aš ķ lķkama Krists “žekkjum [vér] Guš sżnilega [og] hrķfumst fyrir hann til elsku į hinu ósżnilega.” [114] Einstaklingsbundinn eiginleiki lķkama Krists lętur ķ ljós gušdómlega persónu Sonar Gušs. Hann hefur gert einkenni mannlegs lķkama sķns aš sķnum eigin aš žvķ marki aš žau mį heišra žegar žau eru sżnd ķ heilögum myndum, žvķ aš trśendur “sem heišra hina heilögu mynd, heišra persónu žess sem myndin er af”. [115]

Hjarta hins holdtekna Oršs

478. (487, 368, 2669, 766) Jesśs žekkti og elskaši hvert einasta okkar mešan hann lifši og mešan hann leiš og mešan į pķslargöngu hans stóš og hann gaf sjįlfan sig fyrir hvert og eitt okkar: “Gušs Son, sem elskaši mig og lagši sjįlfan sig ķ sölurnar fyrir mig.” [116] Hann hefur elskaš okkur öll meš mannlegu hjarta. Af žessari įstęšu er hiš heilaga hjarta Jesś, gegnumstungiš syndum okkar og okkur til hjįlpręšis, [117] “réttilega įlitiš ašalmerki og tįkn… um žann kęrleika sem hinn gušdómlegi endurlausnari ber stöšugt til hins eilķfa Föšur og til allra manna įn undantekninga”. [118]

Ķ STUTTU MĮLI

479. Į žeim tķma sem Guš hafši įkvaršaš varš eini Sonur Föšurins, hiš eilķfa Orš, žaš er aš segja Oršiš og raunveruleg mynd Föšurins, hold; įn žess aš glata gušdómlegri nįttśru sinni tók hann sér mannlega nįttśru.

480. Jesśs Kristur er sannur Guš og sannur mašur ķ einingu gušdómlegrar persónu hans; af žessari įstęšu er hann einn mešalgangari milli Gušs og manna.

481. Jesśs Kristur er gęddur tveimur nįttśrum, einni gušdómlegri og annarri mannlegri, įn samruna, en sem koma til einingar ķ einni persónu Sonar Gušs.

482. Kristur, sannur Guš og sannur mašur, hefur mannlega vitsmuni og vilja, sem eru į fullkominn hįtt samhljóma og undirgefnir gušdómlegum vitsmunum hans og vilja, sem hann hefur ķ samfélagi viš Föšurinn og hinn Heilaga Anda.

483. Holdtekjan er žess vegna leyndardómur hinnar dįsamlegu einingar į gušdómlegri og mannlegri nįttśru ķ hinni einu persónu Oršsins.

2. efnisgrein. “Sem getinn er af Heilögum Anda, fęddur af Marķu mey”

I. SEM GETINN ER AF HEILÖGUM ANDA…

484. (461, 721) Bošunin sem Marķa fékk er upphaf “fyllingu tķmans”, [119] žaš er aš segja fullnustu į fyrirheitum og undirbśningi Gušs. Marķa var kölluš til aš verša žunguš af honum sem ķ “bżr öll fylling gušdómsins lķkamlega”. [120] Svar gušdómsins viš spurningu hennar: “Hvernig mį žetta verša, žar eš ég hef ekki karlmanns kennt?” var gefiš af mętti Andans: “Heilagur Andi mun koma yfir žig.” [121]

485. (689, 723) Erindi Heilags Anda er įvallt bundiš og samhęft Syninum. [122] Heilagur Andi, “Drottinn og lķfgari”, er sendur til aš helga skaut Marķu meyjar og gera žaš frjósamt į gušdómlega vķsu er valdi henni žungun af eilķfum Syni Föšurins ķ mannešli sem komiš er frį henni.

486. (437) Eini Sonur Föšurins, getinn sem mašur ķ skauti Marķu meyjar, er “Kristur”, žaš er aš segja, smuršur af Heilögum Anda frį upphafi mannlegrar tilveru sinnar enda žótt opinberun į žessari stašreynd gerist einungis smįm saman: hjį fjįrhiršunum, vitringunum, Jóhannesi skķrara og lęrisveinunum. [123] Allt lķf Jesś Krists mun žannig opinbera “hvernig Guš smurši hann Heilögum Anda og krafti.” [124]

II. …FĘDDUR AF MARĶU MEY

487. (963) Žaš sem kažólsk trś trśir um Marķu byggist į trś hennar um Jesśm Krist og žaš sem hśn kennir um Marķu varpar žannig ljósi į trś hennar į Krist.

Nįšarval Marķu

488. “Guš sendi Son sinn”, en til aš bśa honum lķkama [125] vildi hann frjįlst samstarf sköpunar. Meš žetta aš augnamiši hafši hann frį eilķfš til eilķfšar vališ dóttur Ķsraels til aš vera móšir Sonar sķns, unga Gyšingakonu frį Nasaret ķ Galķleu, meyju “er var föstnuš manni sem Jósef hét, af ętt Davķšs, en męrin hét Marķa”: [126] Hinn miskunnsami Fašir vildi aš fyrir holdtekjuna lęgi fyrir samžykki hinnar śtvöldu móšur til aš lķkt og kona įtti žįtt ķ žvķ aš daušinn kom ķ heiminn skyldi kona einnig eiga žįtt ķ komu lķfsins. [127]

489. (722, 410, 145, 64) Allt ķ gegnum gamla sįttmįlann varš erindi margra heilagra kvenna til žess aš undirbśa erindi Marķu. Ķ upphafi var Eva. Žrįtt fyrir óhlżšni hennar fęr hśn fyrirheit um nišja er hafi sigur yfir hinum vonda, og aš hśn muni verša móšir allra sem lifa. [128] Ķ krafti žessa fyrirheits veršur Sara žunguš af syni žrįtt fyrir hįan aldur. [129] Žvert į mannlegar vęntingar velur Guš žį sem įlitnir voru of veikir og kraftlitlir til aš sżna fram į aš hann vęri trśfastur ķ fyrirheitum sķnum: Hönnu, móšur Samśels; Debóru; Rut, Jśdķt og Ester, og margar fleiri konur. [130] Marķa “er fremst mešal hinna fįtęku og aušmjśku Drottins, sem vona fullir trausts eftir og fį frį honum hjįlpręšiš. Eftir langan bištķma eru tķmarnir uppfylltir ķ henni, hinni upphöfnu dóttur Sķons, og nż fyrirętlun hjįlpręšisins er grundvölluš.” [131]

Hinn flekklausi getnašur

490. (2676, 2853, 2001) Til aš gerast móšir frelsarans var Marķa “aušguš af Guši meš gjöfum sem sęmdu slķku hlutverki.” [132] Viš bošunina heilsar Gabrķel engill henni sem “full nįšar”. [133] Til aš Marķa gęti svaraš frjįls ķ trś žvķ sem hśn var kölluš til, var naušsynlegt aš hśn vęri algjörlega fędd af nįš Gušs.

491. (411) Ķ gegnum aldirnar hefur kirkjan gert sé ę betur ljóst aš Marķa, “full nįšar” frį Guši, [134] var endurleyst frį andartaki getnašar sķns. Žetta er žaš sem kennisetningin um hinn flekklausa getnaš jįtar eins og Pķus pįfi IX kunngerši įriš 1854: Alsęl Marķa mey var, frį fyrsta andartaki getnašar sķns, meš einstakri nįš og hylli frį hinum almįttugaGuši og meš mętti dyggša Jesś Krists, frelsara mannkynsins, varšveitt hrein af öllum flekk erfšasyndarinnar. [135]

492. (2011, 1077) Hinn “fullkomlega einstaki dżršarljómi” sem Marķa “var aušguš meš frį fyrstu stundu getnašar sķns” kemur aš öllu leyti frį Kristi: hśn er “endurleyst, į nokkuš upphefjandi hįtt, vegna veršleika Sonar hennar”. [136] Faširinn blessaši Marķu meira en nokkra ašra skapaša persónu “ķ Kristi meš hvers konar andlegri blessun ķ himinhęšum” og śtvaldi hana “ķ Kristi įšur en heimurinn var grundvallašur til vera heilög og lżtalaus fyrir honum ķ kęrleika”. [137]

493. Fešur hefšarinnar ķ austri kalla Gušsmóšur “hina alheilögu” (Panagia) og vegsama hana sem “hreina af öllum flekk syndar, eins og mótuš vęri af Heilögum Anda og mynduš sem nż sköpun”. [138] Meš nįš Gušs var Marķa hrein af öllum persónusyndum allt ķ gegnum lķf sitt.

“Verši mér eftir orši žķnu…”

494. (2617, 148, 968, 726) Žegar žaš var bošaš aš Marķa, įn žess aš hafa karlmanns kennt, mundi fęša “Son hins hęsta” meš krafti Heilags Anda svaraši hśn meš hlżšni trśarinnar, fullviss um aš “Guši er enginn hlutur um megn”: Sjį, ég er ambįtt Drottins. Verši mér eftir orši žķnu.” [139] Žannig aš meš žvķ aš jįta orš Gušs veršur Marķa móšir Jesś. Af öllu hjarta sķnu ašhyllist hśn vilja Gušs įn žess aš nokkur einasta synd aftri henni. Af nįš Gušs gaf hśn sjįlfa sig aš fullu og öllu syni sķnum og verkum hans til aš žjóna leyndardómi endurlausnarinnar meš honum og ķ trausti į hann: [140] Eins og heilagur Ķreneus segir: “Meš hlżšni sinni stušlaši hśn aš hjįlpręši sķnu og alls mannkynsins.” [141] Margir af fyrstu kirkjufešrunum taka fśslega undir žetta: “Hnśturinn sem óhlżšni Evu hnżtti var leystur meš hlżšni Marķu: žaš sem męrin Eva batt meš vantrś sinni, leysti Marķa meš trś sinni.” [142] Meš žvķ aš bera hana saman viš Evu, kalla žeir Marķu “móšur žeirra sem lifa” og halda išulega fram: “Dauši fyrir Evu, lķf fyrir Marķu.” [143]

Gušdómlegt móšerni Marķu

495. (466, 2677) Ķ gušspjöllunum er Marķa kölluš “móšir Jesś” en jafnvel įšur en sonur hennar fęddist var henni heilsaš af Elķsabetu sem “móšur Drottins mķns” undir hvatningu Andans. [144] Sį sem getinn var sem mašur ķ skauti hennar af Heilögum Anda, sem sannarlega varš sonur hennar samkvęmt holdinu, er enginn annar en eilķfi Sonur Föšurins, önnur persóna hinnar heilögu žrenningar. Žess vegna jįtar kirkjan aš Marķa sé aš sönnu “Gušsmóšir” (Žeotokos). [145]

Meydómur Marķu

496. Alveg frį žvķ aš kirkjan fyrst oršaši trś sķna hefur hśn jįtaš aš Jesśs var getinn eingöngu af krafti Heilags Anda ķ skauti Marķu meyjar en jafnframt er lögš įhersla į lķkamlega hliš žessa atburšar: Jesśs Kristur var getinn “af Heilögum Anda įn mannlegs sęšis”. [146] Fešurnir sjį ķ meygetnašinum tįkn um aš žar sé sannarlega kominn Sonur Gušs ķ mannešli lķku okkar. Žannig skrifar heilagur Ignatķus frį Antķokkķu viš upphaf 2. aldar: Sannfęring ykkar varšandi Drottin er sterk; žiš trśiš aš hann sé sannarlega af ętt Davķš samkvęmt holdinu en sé samt sem įšur Sonur Gušs fyrir gušlegan vilja og mįtt; sannarlega fęddur af mey; og aš į dögum Pontķusar Pķlatusar…hafi naglar sannarlega veriš reknir ķ gegnum hold hans į krossinum.… Og žjįning hans var raunveruleg į sama hįtt og upprisa hans var raunveruleg. [147]

497. Frįsagnir gušspjallsins skilja meygetnaš Jesś sem gušdómlegt verk sem sé ofar öllum mannlegum skilningi og getu:148 “Barniš sem hśn gengur meš er af Heilögum Anda”, sagši engillinn viš Jósef um Marķu heitkonu hans. [149] Hér sér kirkjan efndir į hinu gušdómlega fyrirheiti sem gefiš var fyrir munn spįmannsins Jesaja: “Sjį, męrin mun žunguš verša og son ala.” [150]

498. (90, 2717) Žaš veldur sumum stundum įhyggjum aš Markśsargušspjalliš og bréf Nżja testamentisins geta ķ engu um meygetnaš Jesś. Žeir gętu velt žvķ fyrir sér hvort hér vęri einungis um aš ręša gošsagnir eša gušfręšilegar smķšar er geri engar kröfur um aš vera sagnfręšilegar stašreyndir. Žessu er til aš svara: Trśin į meygetnaš Jesś fékk mikla andstöšu, var höfš aš hįši eša var hreint óskiljanleg vantrśušum, hvort sem žeir voru Gyšingar eša heišingjar.; [151] žannig getur žetta hvorki byggst į heišinni gošafręši né neinni ašlögun aš hugmyndum žess tķma. Merking žessa atburšar er einungis ašgengileg trśnni sem sér ķ honum “tengsl žessara leyndardóma hver viš annan” [152] ķ heildarleika leyndardóma Krists, frį holdtekju hans til pįska hans. Heilagur Ignatķus frį Antķokkķu ber žegar vitni um žessi tengsl: “Meydómur Marķu var hulinn höfšingja žessa heims; žaš var einnig barnsfęšing hennar, og žaš var einnig dauši Drottins. Žessir žrķr skerandi leyndardómar fundu leiš sķna ķ djśpri žögn Gušs.” [153]

Marķa “ętķš mey”

499. Viš aš dżpka trś sķna į Marķu, mey og móšur, fór kirkjuna aš jįta raunverulegan og ęvarandi meydóm hennar, jafnvel viš aš fęša Son Gušs sem geršist mašur. [154] Fęšing Krists “skerti ekki ósnortinn meydóm móšur hans heldur helgaši hann.” [155] Og žvķ vegsama helgisišir kirkjunnar Marķu sem Aeiparthenos, “ętķš mey”. [156]

500. Gegn žessari kenningu heyrast stundum žau andmęli aš Biblķan minnist į bręšur og systur Jesś. [157] Kirkjan hefur įvallt skiliš žessa ritningastaši svo aš žeir vķsi ekki til annarra barna Marķu meyjar. Jakob og Jósef, “bręšur Jesś”, eru synir annarrar Marķu sem hafši fylgt Kristi og sem heilagur Matteus kallar réttilega “Marķa hin”. [158] Žeir eru nįnir ęttingjar Jesś samkvęmt oršalagi Gamla testamentisins. [159]

501. (969, 970) Jesśs er eini sonur Marķu en andlegt móšerni hennar nęr til allra manna sem hann vissulega kom til aš frelsa: “Sonurinn sem hśn fęddi er hann sem Guš setti sem frumburš mešal margra bręšra, sem sé, hinna trśušu sem hśn meš sķnum móšurkęrleika hjįlpar aš fęša og móta.” [160]

Meyjarlegt móšerni Marķu ķ fyrirętlun Gušs

502. (90) Meš augum trśarinnar er hęgt aš uppgötva, sé öll opinberunin sett ķ samhengi, hinar leyndardómsfullu įstęšur fyrir žvķ hvers vegna Guš ķ fyrirętlun sinni um hjįlpręšiš vildi aš Sonur sinn vęri fęddur af meyju. Žessar įstęšur snerta bęši persónu Krists og endurlausnarerindi hans sem og į hvern hįtt Marķa tók viš žvķ erindi fyrir hönd allra manna.

503. (422) Meydómur Marķu sżnir fram į algert frumkvęši Gušs ķ holdtekjunni. Jesśs į einungis Guš fyrir Föšur. “Hann var aldrei ašskilinn Föšurnum vegna žeirrar mannlegu nįttśru sem hann tók sér…hann er nįttśrlegur Sonur Föšurins hvaš gušdóm sinn varšar og nįttśrlegur sonur móšur sinnar hvaš mannešli sitt varšar, en réttilega Sonur Föšurins ķ bįšum nįttśrum.” [161]

504. (359) Jesśs er getinn af Heilögum Anda ķ skauti Marķu meyjar vegna žess aš hann er hinn nżi Adam sem innleišir hina nżju sköpun: “Hinn fyrsti mašur er frį jöršu, mašur af moldu kominn, hinn sķšari mašur er frį himni.” [162] Frį getnaši hans er mannešli Krists fyllt Heilögum Anda “žvķ ómęlt gefur Guš [honum] Andann.” [163] Af “gnęgš hans” sem höfuš hins endurleysta mannkyns “höfum vér allir žegiš nįš į nįš ofan.” [164]

505. (1265) Jesśs, hinn nżi Adam, innleišir meš meyfęšingu sinni hina nżju fęšingu sem fyrir trś ķ Heilögum Anda gerir mennina aš börnum Gušs. “Hvernig mį žetta verša?” [165] Hlutdeild ķ hinu gušdómlega lķfi er “ekki af blóši borin, ekki aš holds vild né manns vilja, heldur af Guši fędd”. [166] Viš žessu lķfi er tekiš į meyjarlegum grunni žvķ žaš er algerlega gjöf Andans til mannsins. Hjśskapareinkenni mannlegrar köllunar ķ tengslum viš Guš167 er uppfyllt fullkomlega ķ meyjarlegu móšerni Marķu.

506. (148, 1814) Marķa er mey vegna žess aš meydómur hennar er tįkn um trś hennar “sem efinn hefur ekki nįš aš spilla” og tįkn žess aš hśn fór ķ einu og öllu aš vilja Gušs. [168] Žaš er trś hennar sem gerir henni kleift aš gerast móšir frelsarans: “Marķa nżtur meiri blessunar fyrir aš hafa umfašmaš trś į Krist en fyrir aš hafa getiš hold Krists.” [169]

507. (967, 149) Marķa, sem er ķ senn mey og móšir, er tįknmynd kirkjunnar og hennar fullkomnasta framkvęmd: “Meš vištöku į orši Gušs ķ trś veršur kirkjan vissulega sjįlf móšir. Meš prédikun og skķrn elur hśn syni, sem getnir eru af Heilögun Anda og fęddir af Guši, til nżs og ódaušlegs lķfs. Hśn er sjįlf mey sem heldur ķ einu og öllu og af hreinleika trśna sem hśn hét brśšguma sķnum.” [170]

Ķ STUTTU MĮLI

508. Af nišjum Evu valdi Guš Marķu mey til aš verša móšir Sonar sķns. “Full nįšar” er Marķa “frįbęrasti įvöxtur endurlausnarinnar” (SC 103): Frį fyrsta andartaki getnašar sķns var hśn fullkomlega vernduš gegn flekk erfšasyndarinnar og allt sitt lķf var hśn hrein af öllum persónusyndum.

509. Marķa er sannarlega “Gušsmóšir” žvķ aš hśn er móšir hins eilķfa Sonar Gušs er geršist mašur og sjįlfur er Guš.

510. Marķa “var įfram mey viš getnaš sonar sķns, mey žegar hśn ól hann, mey žegar hśn bar hann, mey žegar hśn nęrši hann į brjósti sķnu, hśn var įvallt mey” (hl. Įgśstķnus, Serm. 186, 1: PL 38, 999). Ķ allri verund sinni er hśn “ambįtt Drottins” (Lk 1:38).

511. Marķa mey “įtti žįtt ķ hjįlpręši mannsins fyrir ótilneydda trś sķna og hlżšni” (LG 56). Hśn gaf jįyrši sitt “ķ nafni allrar mannlegrar nįttśru” (hl. Tómas frį Akvķnó, STh III, 30, 1). Meš hlżšni sinni varš hśn hin nżja Eva, móšir žeirra sem lifa.

3. efnisgrein. Leyndardómar lķfs Krists

512. (1163) Trśarjįtningin nefnir ekkert annaš ķ lķfi Krists en leyndardóma holdtekjunnar (getnaš og fęšingu) og pįskaleyndardóminn (pķslargönguna, krossfestinguna, daušann, greftrunina, nišurstigninguna til heljar, upprisuna og uppstigninguna). Hśn segir ekkert skżrum oršum um leyndardóma leynds lķfs Jesś eša opinbert lķf hans en trśaratrišin um holdtekjuna og pķslargönguna varpa ljósi į allt lķf hans į jöršu. “Allt sem Jesśs gjörši og kenndi frį upphafi, allt til žess dags er hann… varš upp numinn”, [171] ber aš sjį ķ ljósi leyndardóma jóla og pįska.

513. (426, 561) Eftir žvķ sem kringumstęšur leyfa notar trśfręšslan alla žį aušlegš sem finna mį ķ leyndardómum Jesś. Hérna nęgir aš minnast į nokkra žętti sem eru sameiginlegir öllum leyndardómunum ķ lķfi Krists (I) ķ žvķ skyni aš bśa til lauslegan uppdrįtt af helstu leyndardómum hulins lķfs Jesś (II) og opinbers lķfs hans (III).

I. ALLT LĶF KRISTS ER LEYNDARDÓMUR

514. Margt af žvķ sem vekur forvitni mannsins um Jesśm segja gušspjöllin ekki frį. Nįnast ekkert er sagt um huliš lķf hans ķ Nasaret og aš stórum hluta er jafnvel ekki greint frį opinberu lķfi hans. [172] Žaš sem skrįš er ķ gušspjöllin er žar “til žess aš žér trśiš, aš Jesśs sé Kristur, Sonur Gušs, og aš žér ķ trśnni eigiš lķf ķ hans nafni.” [173]

515. (126, 609, 774, 477) Gušspjöllin voru skrįš af mönnum sem voru mešal žeirra fyrstu er höfšu trś174 og vildu deila henni meš öšrum. Eftir aš hafa ķ trś žekkt hver Jesśs er, gįtu žeir séš og fengiš ašra til aš sjį merki um leyndardóm hans ķ öllu hans jaršneska lķfi. Frį reifum fęšingar hans til ediksins ķ pķslarsögu hans og sveitadśks upprisunnar var allt ķ lķfi Jesś tįkn um leyndardóm hans. [175] Ķ gegnum gjöršir hans, kraftaverk og orš opinberašist žaš “aš ķ honum bżr öll fylling gušdómsins lķkamlega.” [176] Mannešli hans er žannig sem “sakramenti”, žaš er aš segja, tįkn og verkfęri gušdóms hans og hjįlpręšisins sem hann kom fęrandi: žaš sem var sżnilegt ķ jaršnesku lķfi hans leišir til hins ósżnilega leyndardóms aš hann er Sonur Gušs kominn til aš endurleysa heiminn.

Sameiginleg einkenni leyndardóma Jesś

516. (65, 2708) Allt jaršneskt lķf Krists - orš hans og gjöršir, žögn hans og žjįningar, hvernig hann er og hvernig hann talar - er opinberun į Föšurnum. Jesśs getur sagt: “Sį sem hefur séš mig, hefur séš Föšurinn”, og Faširinn getur sagt: “Žessi er Sonur minn, śtvalinn, hlżšiš į hann!” [177] Vegna žess aš Drottinn okkar geršist mašur til aš gera vilja Föšur sķns, sżna jafnvel minnstu einkenni leyndardóma hans “kęrleik Gušs mešal vor”. [178]

517. (606, 1115) Allt lķf Krists er leyndardómur endurlausnarinnar. Viš eigum endurlausnina fyrst og fremst fyrir blóš kross hans, [179] en leyndardómur žessi verkar allt ķ gegnum lķf Krists: - žegar ķ holdtekju hans en meš henni geršist hann fįtękur og aušgar okkur meš fįtękt sinni; [180] - ķ leyndu lķfi hans en žį var hlżšni hans frišžęging fyrir óhlżšni okkar; [181] - ķ orši hans sem hreinsar žį sem į žaš hlżša; [182] - ķ lękningu hans og viš žaš aš reka śt illa anda en žar tók hann “į sig mein vor og bar sjśkdóma vora”; [183] - og ķ upprisu hans žar sem hann réttlętir okkur. [184]

518. (668, 2748) Allt lķf Krists er leyndardómur upprifjunar. Allt sem Jesśs gerši, sagši og leiš hafši žaš aš markmiši sķnu aš endurreisa hinn fallna mann til upprunalegrar köllunar hans: Žegar Kristur varš hold og geršist mašur reisti hann viš ķ sér langa sögu mannkynsins og aflaši okkur “styttri leiš” til hjįlpręšis til aš žaš sem viš höfšum glataš ķ Adam, žaš er aš segja, aš vera eftir mynd og lķkingu Gušs, fengjum viš aftur ķ Kristi Jesś. [185] Af žessari įstęšu fékk Kristur aš reyna allar hlišar mannlķfsins og gaf žar meš öllum mönnum samfélag viš Guš. [186]

Samfélag okkar ķ leyndardómum Jesś

519. (793, 602, 1085) Öll aušlegš Krists “er fyrir hvern mann og er eign allra.” [187] Kristur lifši ekki lķfi sķnu fyrir sjįlfan sig heldur fyrir okkur, frį holdtekju sinni “vor mannanna vegna og vegna sįluhjįlpar vorrar” til dauša sķns “vegna vorra synda” og upprisunnar “vegna réttlętingar vorrar”. [188] Hann er enn “įrnašarmašur vor hjį Föšurnum” sem “įvallt lifir til aš bišja fyrir [oss].” [189] Hann er įfram “fyrir augliti Gušs vor vegna” meš allt žaš sem hann lifši og leiš fyrir okkur. [190]

520. (459, 359, 2607) Allt ķ gegnum lķf sitt er Jesśs fyrirmynd okkar. Hann er “hinn fullkomni mašur” [191] sem bżšur okkur aš gerast lęrisveinar sķnir og fylgja sér. Meš žvķ aš aušmżkja sjįlfan sig gaf hann okkur fordęmi til aš breyta eftir, meš bęnum sķnum dregur hann okkur aš bęninni og meš fįtękt sinni kallar hann okkur til aš meštaka fśslega skort og ofsóknir sem gętu mętt okkur. [192]

521. (2715, 1391) Kristur gerir okkur kleift aš lifa ķ sér allt žaš sem hann sjįlfur hefur lifaš og hann lifir žvķ ķ okkur. “Hann, Sonur Gušs, hefur meš holdtekju sinni komist til einingar viš hvern mann.” [193] Viš erum einungis kölluš til aš verša eitt meš honum, žvķ aš sem limir į lķkama hans gerir hann okkur kleift aš eiga hlut ķ žvķ sem hann reyndi fyrir okkur ķ holdi sķnu sem fyrirmynd okkar: Viš veršum aš halda įfram aš fullgera ķ okkur allar hlišar lķfs Jesś og leyndardóma hans og grįtbišja hann oft sinnis um aš fullkomna žį ķ okkur og ķ allri kirkju sinni.… Žvķ žaš er fyrirętlun Sonar Gušs aš gera okkur og alla kirkjuna hluttakendur ķ leyndardómum hans, lįta žį nį til og halda įfram ķ okkur og allri kirkju hans. Žetta er fyrirętlun hans um aš uppfylla leyndardóma sķna ķ okkur. [194]

II. LEYNDARDÓMAR BARNĘSKU OG HINS LEYNDA LĶFS JESŚ

Undirbśningur

522. (711, 762) Koma Sonar Gušs til jaršarinnar er žaš stórbrotinn atburšur aš Guš vildi undirbśa hann ķ gegnum aldirnar. Alla helgiathafnir og fórnir, ķmyndir og tįkn “fyrri sįttmįlans” [195] lét hann renna saman ķ Kristi. Hann bošaši hann fyrir munn spįmannanna sem komu hver į eftir öšrum ķ Ķsrael. Ennfremur vakti hann ķ hjarta heišingjanna óljósa vęntingu um komu hans.

523. (717-720) Heilagur Jóhannes skķrari er nęsti fyrirrennari Drottins en hann var sendur til aš greiša veg hans. [196] Jóhannes er “spįmašur hins hęsta”, ęšri öllum spįmönnunum og žeirra sķšastur. [197] Hann veit į gušspjalliš; žegar ķ móšurkviši fagnar hann komu Krists og glešst yfir žvķ aš vera “vinur brśšgumans” sem hann segir vera “lamb Gušs sem ber burt synd heimsins”. [198] Jóhannes gengur į undan Jesś “ķ anda og krafti Elķa” og vitnar um Krist ķ prédikun sinni, meš skķrn sinni til afturhvarfs og meš pķslarvętti sķnu. [199]

524. (1171) Žegar kirkjan hefur įr hvert um hönd helgisiši ašventunnar gerir hśn žessa fornu eftirvęntingu eftir Messķasi nęrverandi. Meš žvķ aš taka žįtt ķ hinum langa undirbśningi fyrir fyrstu komu frelsarans, endurnżja hinir trśušu įkafa žrį sķna eftir endurkomu hans. [200] Meš žvķ aš minnast hįtķšlega fęšingar og pķslarvęttis fyrirrennarans, gerir kirkjan ósk hans aš sinni: “Hann į aš vaxa en ég aš minnka.” [201]

Leyndardómur jólanna

525. (437, 2443) Jesśs fęddist ķ fįbrotnu fjįrhśsi inn ķ fįtęka fjölskyldu. [202] Einfaldir hiršar uršu fyrstir til aš verša vitni aš žessum atburši. Ķ žessari fįtękt opinberašist dżrš himinsins. [203] Kirkjan žreytist aldrei aš lofsyngja dżrš žessarar nętur: Ķ dag elur Jómfrśin hinn Eilķfa ķ heiminn Og hinum Óašgengilega bżšur jöršin hellisskśta. Englarnir og hiršarnir lofsyngja hann Og vitringarnir fylgja stjörnunni eftir, Žvķ aš fyrir okkur ertu fęddur, Litla barn, Guš eilķfur!204

526. (460) Aš verša eins og barn ķ samskiptum viš Guš er skilyrši fyrir žvķ aš komast inn ķ himnarķki. [205] Žvķ er žaš naušsynlegt aš aušmżkja sig og gerast lķtill. Og žaš sem meira er, til aš verša “Gušs börn” veršum viš aš “fęšast aš nżju” eša vera “af Guši fędd”. [206] Einungis žegar Kristur er myndašur ķ okkur veršur leyndardómur jólanna uppfylltur ķ okkur. [207] Jólin eru leyndardómur “undraveršra umskipta”: Undursamleg skipti; skapari mannsins geršist mašur og fęddist af meyju. Vér vorum geršir hluttakendur ķ gušdómi Krists sem aušmżkti sjįlfan sig til aš eiga hlut ķ mannešli okkar. [208]

Leyndardómar barnęsku Jesś

527. (580, 1214) Umskurn Jesś įtta dögum eftir fęšingu hans [209] er tįkn um aš hann tilheyrir ętt Abrahams, fólki sįttmįlans. Hśn er tįkn um aš hann gengst undir lögmįliš210 og fęr aš taka žįtt ķ tilbeišslu Ķsraels, sem hann gerši allt sitt lķf. Žetta tįkn er fyrirboši um “umskurn Krists” sem er skķrnin. [211]

528. (439, 711-716, 122) Epiphania er birting Jesś sem Messķas Ķsraels, Sonur Gušs og frelsari heimsins. Į žessari miklu hįtķš, Epiphania, er žess minnst aš vitringarnir frį Austurlöndum veittu Jesś lotningu sķna sem og skķrnar hans ķ įnni Jórdan og brśškaupsveislunnar ķ Kana ķ Galķleu. [212] Ķ vitringunum, fulltrśum nįlęgra heišinna trśarbragša, sér gušspjalliš frumįvexti žjóšanna sem taka į móti fagnašarerindi hjįlpręšisins fyrir holdtekjuna. Koma vitringanna til Jerśsalem til aš hylla konung Gyšinga sżnir aš žeir leita ķ Ķsrael, ķ Messķasar ljósi stjörnu Davķšs, hans sem verša mun konungur žjóšanna. [213] Koma žeirra žżšir aš heišingjarnir geta ekki uppgötvaš Jesśm og tilbešiš hann sem Son Gušs og frelsara heimsins nema žeir snśi sér til Gyšinganna og meštaki frį žeim Messķasar fyrirheitiš sem Gamla testamentiš geymir. [214] Epiphania sżnir aš “žjóširnar allar meš tölu” taka nś “sęti sķn ķ fjölskyldu ęttfešranna” og hljóta Israelitica dignitas (“tign Ķsraels”). [215]

529. (583, 439, 614) Jesśs er fęršur ķ musteriš og sżnir žaš aš hann er hinn frumborni Sonur sem tilheyrir Drottni. [216] Meš Sķmeon og Önnu bķšur öll Ķsrael fundar sķns viš frelsarann - en žannig er žessi atburšur nefndur ķ bżsanskri hefš. Jesśs er višurkenndur sem Messķas sem lengi hafši veriš bešiš eftir, “ljós til opinberunar heišingjum” og “til vegsemdar Ķsrael” en einnig “tįkn sem móti veršur męlt”. Sverš hryggšarinnar sem Marķu var spįš bošar fullkomna og einstaka fórn Krists į krossinum er veita mun hjįlpręšiš sem Guš hafši “fyrirbśiš ķ augsżn allra lżša”.

530. (574) Flóttinn til Egyptalands og moršin į saklausu börnunum [217] sżna fram į barįttu myrkursins gegn ljósinu: “Hann kom til eignar sinnar en hans eigin menn tóku ekki viš honum.” [218] Allt lķf Krists bar merki um ofsóknir. Hans eigin fengu aš deila žvķ meš honum. [219] Brottför Jesś frį Egyptalandi rifjar upp śtferš Ķsraels og sżnir hann sem endanlegan lausnara žjóšar Gušs. [220]

Leyndardómar hins leynda lķfs Jesś

531. (2427) Mestan hluta lķfs sķns deildi Jesśs skilyršum flestra manna: hversdagslķfi sem lifaš er įn sżnilegs mikilleika, lķfi sem einkennist af erfišisvinnu. Trśarlķf hans var lķf Gyšingsins ķ hlżšni viš lögmįl Gušs, [221] lķf samfélagsins. Um allt žetta tķmabil fįum viš aš heyra aš Jesśs var “hlżšinn” foreldrum sķnum og aš hann “žroskašist aš visku og vexti, og nįš hjį Guši og mönnum.” [222]

532. (2214-2220, 612) Hlżšni Jesś viš móšur sķna og lagalegan föšur sinn uppfyllir fjórša bošoršiš fullkomlega og var jaršnesk mynd į sonarhlżšni hans viš Föšur sinn į himnum. Dagleg hlżšni Jesś viš Jósef og Marķu bošar og er fyrirboši um hlżšni hans į skķrdag: “Ekki minn vilji….” [223] Žegar meš hlżšni sinni ķ hversdagslķfi hins leynda lķfs upphófst verk Krists viš aš endurreisa žaš sem óhlżšni Adams hafši eytt. [224]

533. (2712, 2204, 2427) Hiš leynda lķf ķ Nasaret gerir öllum mönnum kleift aš finna til samfélags viš Jesśm meš lķfi sķnu eins og žaš er hversdagslegast: Heimiliš ķ Nasaret er oss skóli til aš byrja aš skilja lķf Jesś - skóli gušspjallsins. Fyrstur er kennslutķmi ķ žögn. Megi viršing fyrir žögninni, žeim dįsamlegu og ómissandi lķfsskilyršum hugans, lifna viš.… Kennslutķmi ķ fjölskyldulķfi. Megi Nasaret kenna oss hvaš fjölskyldan er, samfélag hennar um kęrleikann, hina ströngu og einföldu fegurš hennar, og heilög og órjśfanleg einkenni hennar.… Kennslutķmi ķ vinnu. Nasaret, heimili “sonar smišsins”, hér viljum vér gjarnan skilja og boša hiš harša og endurleysandi lögmįl mannlegrar vinnu.… Aš lokum viljum vér senda öllum vinnandi mönnum heimsins kvešju vora og halda į lofti frammi fyrir žeim merkri fyrirmynd žeirra, bróšur žeirra sem er Guš. [225]

534. (583, 2599, 964) Eini atburšurinn sem rżfur žögn gušspjallanna um hin leyndu įr Jesś er žegar hann fannst ķ musterinu. [226] Hér hefur Jesśs aš orši žann leyndardóm aš hann sé aš öllu leyti vķgšur til žess erindis sem hann hefur sem Sonur Gušs: “Vissuš žiš ekki aš mér ber aš vera žar sem Fašir minn er?” [227] Marķa og Jósef skildu ekki žessi orš en tóku viš žeim ķ trś. Marķa “geymdi allt žetta ķ hjarta sér” ķ gegnum öll žau leyndu įr žegar Jesśs bjó viš žögn hins hversdagslega lķfs.

III. LEYNDARDÓMAR OPINBERS LĶFS JESŚ

Skķrn Jesś

535. (719-720, 701, 438) Opinbert lķf Jesś hefst meš skķrn hans hjį Jóhannesi ķ įnni Jórdan. [228] Jóhannes prédikar “išrunarskķrn til fyrirgefningar synda”. [229] Fjöldi syndara [230] - tollheimtumenn og hermenn, farķsear og saddśkear, og skękjur - koma til skķrnar hjį honum. “Žį kemur Jesśs.” Skķrarinn hikar en Jesśs heldur fast viš sitt og fęr skķrn. Žį kemur Heilagur Andi ķ lķki dśfu yfir Jesśm og rödd af himni kunngjörir: “Žessi er minn elskaši Sonur.” [231] Hér höfum viš er birtinguna (Epiphania) į Jesś sem Messķas Ķsraels og Sonur Gušs.

536. (606, 1224, 444, 727, 739) Hjį Jesś er skķrnin vištaka og byrjun į erindi hans sem hinn lķšandi žjónn Gušs. Hann leyfir aš hann sé talinn mešal syndara; hann er žegar “lamb Gušs sem ber burt synd heimsins”; [232] hann sér žegar fyrir “skķrn” blóšugs dauša sķns. [233] Hann er kominn til aš “fullnęgja öllu réttlęti”, žaš er aš segja, hann beygir sig ķ einu og öllu undir vilja Föšur sķns: ķ kęrleika fellst hann į žessa skķrn daušans til fyrirgefningar synda okkar. [234] Samžykki Sonarins er svaraš af rödd Föšurins og hann kunngjörir hversu mikla velžóknun hann hefur į Syni sķnum. [235] Andinn sem Jesśs geymir ķ fullnustu frį getnaši sķnum nemur stašar “yfir honum”. [236] Jesśs vill vera uppspretta Andans fyrir allt mannkyn. Viš skķrn hans “opnušust himnarnir” [237] - himnarnir sem synd Adams hafši lokaš - og vötnin helgušust žegar Jesśs og Andinn stigu nišur, ķ ašdraganda aš hinni nżju sköpun.

537. (1262, 628) Meš skķrninni samlagast hinn kristni mašur meš sakramentislegum hętti Jesś sem ķ sinni eigin skķrn sér fyrir dauša sinn og upprisu. Hinn kristni mašur veršur aš ganga inn ķ žennan leyndardóm aušmjśkrar sjįlfsnišurlęgingar og išrunar, stķga nišur ķ vatniš meš Jesś til aš rķsa upp aftur meš honum, vera endurfęddur af vatni og Andanum žannig aš hann verši, ķ Syninum, elskašur sonur Föšurins og “lifi nżju lķfi”: [238] Lįtum greftra okkur meš Kristi ķ skķrninni svo aš viš getum risiš upp meš honum; förum nišur meš honum til aš verša reist upp meš honum; og rķsum upp meš honum til aš verša dżrlega gerš meš honum. [239] Allt žaš sem geršist ķ Kristi gerir okkur ljóst, aš eftir laugun vatnsins steypir Heilagur Andi sér yfir okkur śr himinhęšum, og žegar rödd Föšurins segir aš viš séum hans, veršum viš synir Gušs. [240]

Freistingar Jesś

538. (394, 518) Gušspjöllin skżra frį žvķ aš Jesśs hafi veriš einn um tķma ķ óbyggšinni strax eftir aš hann var skķršur af Jóhannesi: “Žį knśši Andinn hann śt ķ óbyggšina” og Jesśs er žar ķ fjörutķu daga įn matar; hann hafšist viš mešal villidżra og englar žjónušu honum. [241] Žegar dagarnir voru lišnir freistar Satan hans žrisvar og leitast viš aš veikja sonartengsl hans viš Guš. Jesśs hrekur žessar įrįsir, sem gefa įgrip af freistingum Adams ķ paradķs og Ķsraels ķ eyšimörkinni, og djöfullinn vķkur frį honum “aš sinni.” [242]

539. (397, 385, 609) Gušspjallamennirnir gefa ķ skyn hjįlpręšislega merkingu žessa leyndardómsfulla atburšar: Jesśs er hinn nżi Adam sem er trśr žar sem hinn fyrsti Adam hafši falliš ķ freistni. Jesśs uppfyllir fullkomlega köllun Ķsraels: andstętt žeim sem eitt sinn ögrušu Guši ķ fjörutķu įr ķ eyšimörkinni, sżnir Kristur sig sem žjón Gušs, algerlega hlżšinn hinum gušdómlega vilja. Į žennan hįtt sigrar Jesśs djöfulinn: hann bindur “hinn sterka” og tekur til baka rįnsfeng hans. [243] Sigur Jesś į freistaranum ķ óbyggšinni veit į sigur pķslarsögunnar, mesta hlżšniverki Sonarins ķ kęrleika hans til Föšurins.

540. (2119, 519, 2849, 1438) Freisting Jesś opinberar į hvern hįtt Sonur Gušs er Messķas gagnstętt žvķ sem Satan leggur til viš hann og menn vilja aš hann sé. [244] Žetta er įstęša žess aš Kristur yfirbugaši freistarann fyrir okkur: “Ekki höfum vér žann ęšsta prest er eigi geti séš aumur į veikleika vorum, heldur žann sem freistaš var į allan hįtt eins og vor, en įn syndar.” [245] Įr hvert er kirkjan ķ einingu viš leyndardóm Jesś ķ óbyggšinni meš hinu fjörutķu daga föstuhaldi.

“Gušs rķki [er] ķ nįnd”

541. (2816, 763, 669, 768, 865) “Žegar Jóhannes hafši veriš tekinn höndum, kom Jesśs til Galķleu og prédikaši fagnašarerindi Gušs og sagši: “Tķminn er fullnašur og Gušs rķki ķ nįnd. Gjöriš išrun og trśiš fagnašarerindinu.”” [246] “Kristur stofnaši til hins himneska konungsrķkis į jöršunni til aš uppfylla vilja Föšurins.” [247] Og žaš er vilji Föšurins “aš sęma mannkyniš žįtttöku ķ hans eigin gušdómlega lķfi”. [248] Hann gerir žaš meš žvķ aš safna mannkyninu um Son sinn Jesśm Krist. Žessi samkoma er kirkjan, “fyrsti frjóangi žessa Gušs rķkis hér į jöršu”. [249]

542. (2233, 789) Kristur er ķ hjarta žessarar samkomu sem er “fjölskylda Gušs”. Kristur kallar alla menn til aš safnast um sig meš orši sķnu, og meš tįknum sem leiša ķ ljós veldi Gušs og meš žvķ aš senda śt lęrisveina sķna. En umfram allt fęr hann įorkaš komu konungsrķkis sķns ķ hinum mikla pįskaleyndardómi - dauša sķnum į krossinum og upprisu sinni. “Og žegar ég verš hafinn upp frį jöršu, mun ég draga alla til mķn.” Til žessarar einingar viš Krist eru allir menn kallašir. [250]

Konungsrķki Gušs kunngjört

543. (764) Allir menn eru kallašir til aš ganga inn ķ konungsrķkiš. Žessu konungsrķki Messķasar, fyrst bošaš Ķsraelsbörnum, er fyrirhugaš aš taka viš fólki af öllum žjóšernum. [251] Til aš ganga žar inn veršur mašur fyrst aš taka viš orši Jesś: Orš Drottins er eins og sįškorn sem sįš er ķ akur. Žeir, sem hlusta į bošskapinn ķ trś og verša mešlimir hinnar litlu hjaršar Krists, hafa tekiš viš sjįlfu rķkinu. Fręiš vex sķšan fyrir sinn eigin kraft og žroskast žar til aš uppskerutķmanum kemur. [252]

544. (709, 2443, 2546) Rķkiš tilheyrir hinum fįtęku og lķtilmótlegu, žaš er aš segja, žeim sem tekiš hafa viš žvķ meš aušmjśku hjarta. Jesśs er sendur “til aš flytja fįtękum glešilegan bošskap”. [253] Hann segir žį blessaša “žvķ aš žeirra er himnarķki.” [254] Föšurnum hugnast aš opinbera hinum lķtilmótlegu žaš sem huliš er spekingum og hyggindamönnum. [255] Frį vöggu til krossins deilir Jesśs lķfi hinna fįtęku; hann sveltur, hann žyrstir og hann er bjargarlaus. [256] Hann finnur til samkenndar meš öllum fįtękum og gerir žaš aš skilyrši fyrir inngöngu ķ himnarķki aš žeim sé sżndur kęrleikurinn ķ verki. [257]

545. (1443, 588, 1846, 1439) Jesśs bżšur syndurum til boršs ķ konungsrķkinu: “Ég er ekki kominn til aš kalla réttlįta, heldur syndara.” [258] Hann bżšur žeim aš taka sinnaskiptum žvķ įn afturhvarfs getur enginn inn ķ Gušs rķki komiš en hann sżnir žeim ķ orši og verki hina ótakmörkušu miskunnsemi sem Fašir hans aušsżnir žeim og hinn grķšarmikla “fögnuš į himni yfir einum syndara, sem gjörir išrun”. [259] Ęšsta sönnun kęrleika hans veršur fórnin į eigin lķfi “til fyrirgefningar synda”. [260]

546. (2613, 542) Jesśs notar dęmisögur žegar hann bżšur til inngöngu ķ konungsrķkiš og er žaš dęmigert fyrir kennslu hans. [261] Ķ gegnum dęmisögur sķnar bżšur hann fólki til veislunnar ķ konungsrķkinu en hann bišur einnig um aš fram fari algert val: til aš öšlast himnarķki veršur mašur aš gefa allt. [262] Orš nęgja ekki, krafist er gerša. [263] Dęmisögurnar eru sem speglar fyrir manninn: veršur hann grżtt eša góš jörš fyrir oršiš? [264] Hvernig hefur hann nżtt talenturnar sem hann hefur fengiš? [265] Jesśs og nęrvera konungsrķkisins ķ žessum heimi eru meš leynilegum hętti ķ hjarta dęmisagnanna. Mašur veršur aš ganga inn ķ rķkiš, žaš er aš segja, gerast lęrisveinn Krists, til aš “žekkja leynda dóma himnarķkis”. [266] Hjį žeim sem “fyrir utan eru” veršur allt eftir sem įšur torręšiš. [267]

Tįkn konungsrķkis Gušs

547. (670, 439) Jesśs lętur mörg “kraftaverk, undur og tįkn” fylgja oršum sķnum sem sżnir fram į aš konungsrķkiš er nęrverandi ķ honum og votta aš hann var hinn fyrirheitni Messķas. [268]

548. (156, 2616, 574, 447) Tįknin sem Jesśs gerši eru til vitnisburšar um aš Faširinn hefur sent hann. Žau bjóša aš į hann sé trśaš. [269] Žeim sem snśa sér til hans ķ trś veitir hann žaš sem žeir bišja um. [270] Žannig styrkja kraftaverkin trśna į hann sem gerir verk Föšurins; žau eru til vitnisburšar um aš hann er Sonur Gušs. [271] En kraftaverk hans geta einnig valdiš žvķ aš į honum sé “hneykslast”; [272] žeim er ekki ętlaš aš fullnęgja forvitni fólks eša žörfum žess eftir göldrum. Žrįtt fyrir aš kraftaverk Jesś séu augljós hafna sumir honum; hann er jafnvel įsakašur um aš njóta fulltingi illra anda. [273]

549. (1503, 440) Meš žvķ aš leysa suma menn undan jaršnesku böli eins og hungri, óréttlęti og dauša, [274] gerši Jesśs messķasartįkn. Engu aš sķšur var hann ekki kominn til aš śtrżma öllu böli hér į jöršu, [275] heldur til aš leysa menn undan hinum žyngsta žręldómi, syndinni, sem hindrar žį ķ köllun žeirra sem börn Gušs og er orsök allrar įnaušar mannsins. [276]

550. (394, 1673, 440, 2816) Koma konungsrķkis Gušs žżšir aš rķki Satans fęr ekki stašist: “En ef ég rek illu andana śt meš Gušs Anda, žį er Gušs rķki žegar yfir yšur komiš.” [277] Meš žvķ aš reka burt óhreina anda leysti Jesśs nokkra menn undan valdi djöfla og bošar žaš hinn mikla sigur Jesś yfir “höfšingja žessa heims”. [278] Konungsrķki Gušs veršur stofnsett meš afgerandi hętti fyrir kross Krists: “Frį trénu drottnar Herrans hönd.” [279]

“Lyklar himnarķkis”

551. (858, 765) Frį upphafi opinbers starfs sķns valdi Jesśs tiltekna menn, tólf aš tölu, til aš vera meš honum og til aš eiga hlut ķ erindi hans. [280] Hann gefur öllum tólf hlut ķ myndugleika sķnum og “sendi žį aš boša Gušs rķki og gręša sjśka.” [281] Žeir tengjast um alla eilķfš konungsrķki Krists žvķ fyrir žį stżrir hann kirkjunni: Og yšur fę ég rķki ķ hendur, eins og Fašir minn hefur fengiš mér, aš žér megiš eta og drekka viš borš mitt ķ rķki mķnu, sitja ķ hįsętum og dęma tólf ęttkvķslir Ķsraels. [282]

552. (880, 153, 442) Sķmon Pétur skipar fyrsta sętiš ķ einingarhópi hinna tólf. [283] Jesśs fól honum einstakt erindi. Meš opinberun frį Föšurnum hafši Pétur jįtaš: “Žś ert Kristur, Sonur hins lifanda Gušs.” Og Drottinn okkar sagši žį viš hann: “Žś ert Pétur, kletturinn, og į žessum kletti mun ég byggja kirkju mķna, og mįttur heljar mun ekki į henni sigrast.” [284] Kristur “hinn lifandi steinn” [285] fullvissar žannig kirkju sķna, byggša į Pétri, um sigur yfir valdi daušans. Vegna žeirrar trśar sem hann jįtaši er Pétur nś sem fyrr hinn óhagganlegi klettur kirkjunnar. Erindi hans veršur žaš aš gęta žess aš žessi trś bresti ekki į nokkurn hįtt og aš styrkja bręšur sķna ķ henni. [286]

553. (881, 1445, 641, 881) Jesśs treysti Pétri fyrir sérstöku valdi: “Ég mun fį žér lykla himnarķkis, og hvaš sem žś bindur į jöršu, mun bundiš į himnum, og hvaš sem žś leysir į jöršu, mun leyst į himnum.” [287] Žetta “lyklavald” er tįkn um vald til aš stżra hśsi Gušs, sem er kirkjan. Jesśs, góši hirširinn, stašfestir žetta umboš eftir upprisu sķna: “Gęt žś sauša minna.” [288] Valdiš til “aš binda og leysa” felur ķ sér heimild til aš veita syndaaflausn, leggja dóm į kenningar og taka įkvaršanir um kirkjuaga. Jesśs fól kirkjunni žetta vald fyrir hiršisstarf postulanna [289] og žį einkum fyrir hiršisstarf Péturs, en hann var sį eini sem hann fól meš sérstökum hętti lykla himnarķkis.

Ummyndunin - forsmekkur aš himnarķki

554. (697, 2600, 440) Frį žeim degi aš Pétur jįtaši aš Jesśs vęri Kristur, Sonur hins lifanda Gušs, hóf meistarinn “aš sżna lęrisveinum sķnum fram į aš hann ętti aš fara til Jerśsalem, lķša žar margt…og verša lķflįtinn, en rķsa upp į žrišja degi.” [290] Pétur neitaši aš hlusta į slķkt og hinir skildu orš hans ekki heldur. [291] Žaš er ķ žessu samhengi aš hin leyndardómsfulla ummyndun Jesś gerist uppi į hįu fjalli, [292] frammi fyrir žremur vitnum sem ha nn sjįlfur valdi: Pétri, Jakobi og Jóhannesi. Andlit Jesś og klęši hans ljómušu af birtu og Móse og Elķa birtust og “ręddu um brottför hans er hann skyldi fullna ķ Jerśsalem”. [293] Skż skyggir yfir hann og og rödd af himnum segir: “Žessi er Sonur minn, śtvalinn, hlżšiš į hann!” [294]

555. (2576, 2583, 257) Eitt augnablik sżnir Jesśs sķna gušdómlegu dżrš og stašfestir žaš sem Pétur jįtaši. Hann opinberar einnig aš hann verši aš fara leiš krossins ķ Jerśsalem til aš “ganga svo inn ķ dżrš sķna”. [295] Móse og Elķa höfšu séš dżrš Gušs į fjallinu; lögmįliš og spįmennirnir höfšu bošaš aš Messķas mundi lķša. [296] Pķslir Krists eru vilji Föšurins: Sonurinn ašhefst sem žjónn Gušs; [297] skżiš vķsar til nęrveru Heilags Anda. “Öll žrenningin kom fram: Faširinn ķ röddinni, Sonurinn ķ manninum, Andinn ķ skķnandi skżinu.” [298] Žś ummyndašist į fjallinu og lęrisveinar žķnir, ķ žvķ męli sem žeir gįtu, litu dżrš žķna, ó Kristur Guš vor, til aš žegar žeir sįu žig krossfestan mundu žeir skilja aš pķslir žķnar voru sjįlfviljugar og gętu kunngjört heiminum aš žś vęri sannur ljómi Föšurins. [299]

556. (1003) Skķrnin er viš žröskuld hins opinbera lķfs; ummyndunin er viš žröskuld pįskanna. Skķrn Jesś kunngjörši “leyndardóm hinnar fyrstu endurfęšingar” eša skķrn okkar; ummyndunin “er sakramenti hinnar sķšari endurfęšingar”: upprisu okkar. [300] Héšan ķ frį eigum viš hlut ķ upprisu Drottins fyrir Andann sem verkar ķ sakramentum lķkama Krists. Ummyndunin gefur okkur forsmekkinn aš dżrlegri endurkomu Krists, žegar hann “mun breyta veikum og forgengilegum lķkama vorum og gjöra hann lķkan dżršarlķkama sķnum.” [301] En hśn minnir okkur einnig į aš “vér veršum aš ganga inn ķ Gušs rķki gegnum margar žrengingar”. [302] Žetta hafši Pétur ekki enn skiliš žegar hann vildi vera įfram hjį Kristi į fjallinu. Žetta er frįtekiš fyrir žig, Pétur, en eftir daušann. Jesśs segir: “Faršu ofan til aš erfiša jöršina, til aš žjóna į jöršinni, til aš vera smįnašur og krossfestur į jöršu. Lķfiš stķgur nišur til aš vera drepiš; braušiš stķgur nišur til aš svelta; vegurinn stķgur nišur til aš örmagnast į vegferš sinni; lindin stķgur nišur til aš žyrsta; og žś neitar aš žjįst?” [303]

Jesśs fer upp til Jerśsalem

557. “Nś fullnašist brįtt sį tķmi, er hann skyldi upp numinn verša. Beindi hann žį augum til Jerśsalem.” [304] Meš žessari įkvöršun sinni gaf Jesśs til kynna aš hann fęri upp til Jerśsalem reišubśinn aš męta dauša sķnum žar. Žrķvegis bošaši hann pķslir sinar og upprisu. Og nś, į leiš sinni til Jerśsalem, segir Jesśs: “Eigi hęfir aš spįmašur bķši dauša annars stašar en ķ Jerśsalem.” [305]

558. Jesśs rifjar upp pķslarvętti spįmannanna sem lķflįtnir voru ķ Jerśsalem. Engu aš sķšur heldur hann fast viš aš safna Jerśsalem saman um sig: “Hversu oft vildi ég safna börnum žķnum, eins og hęnan safnar ungum sķnum undir vęngi sér, og žér vilduš eigi.” [306] Žegar Jerśsalem kemur ķ augsżn grętur hann yfir henni og lętur enn aftur ķ ljós žaš sem hjarta hans žrįir: “Ef žś hefšir ašeins vitaš į žessum degi, hvaš til frišar heyrir! En nś er žaš huliš sjónum žķnum.” [307]

Messķasar innreiš Jesś ķ Jerśsalem

559. (333, 1352) Hvernig mun Jerśsalem taka į móti sķnum Messķasi? Enda žótt Jesśs hafi įvallt skorast undan almennum tilraunum til aš gera hann aš konungi velur hann stundina og undirbżr ķ smįatrišum Messķasar innreiš sķna ķ borg “föšur sķns Davķšs”. [308] Hylltur sem sonur Davķšs, sem sį er kemur meš frelsiš (Hósanna žżšir “Frelsiš!” eša “Gefiš frelsi!”), kemur “konungur dżršarinnar” inn ķ borgina “rķšandi asna”. [309] Hann beitir hvorki klękjum né ofbeldi žegar hann leggur undir sig dótturina Sķon, ķmynd kirkju hans, heldur gerir hann žaš meš žeirri aušmżkt sem ber sannleikanum vitni. [310] Og žvķ eru žegnar konungsrķkis hans žennan dag börn og hinir fįtęku Gušs sem hylla hann lķkt og englarnir žegar žeir bošušu hann fjįrhiršunum. [311] Fagnašaróp žeirra “blessašur er sį sem kemur ķ nafni Drottins”, [312] er endurtekiš af kirkjunni ķ “Sanctus” altarisžjónustunnar ķ innganginum aš minningunni um pįska Drottins.

560. (550, 2816) Innreiš Jesś ķ Jerśsalem sżndi fram į komu konungsrķkisins sem Messķas konungurinn įtti eftir aš fullna meš pįskum dauša sķns og upprisu. Helgisišir kirkjunnar opna hįtķšlega dymbilvikuna meš žvķ aš minnast vegsamlega žessarar innreišar į pįlmasunnudag.

Ķ STUTTU MĮLI

561. “Allt lķf Krists var stöšug kennsla: žögn hans, kraftaverk hans, athafnir hans, bęn hans, mannkęrleikur hans, įstśš hans gagnvart hinum smįu og fįtęku, samžykki hans aš fórna sér algerlega į krossinum til aš endurleysa heiminn, og upprisa hans var allt raunveruleiki oršs hans og fullnunin į opinberuninni” (Jóhannes Pįll II, CT 9).

562. Lęrisveinar Krists eiga aš laga sig aš honum žar til hann er myndašur ķ žeim (sbr. Gl 4:19). “Žaš er žess vegna aš viš, sem höfum veriš gerš lķk honum, sem höfum dįiš meš honum, og risiš upp meš honum, erum sameinuš inn ķ leyndardóma lķfs hans, žar til viš rķkjum meš honum” (LG 7 § 4).

563. Enginn, hvort sem hann er fjįrhiršir eša vitur mašur, getur nįlgast Guš hér nišri į neinn annan hįtt en aš krjśpa viš jötuna ķ Betlehem og tilbišja hann falinn ķ veikleika nżfędds barns.

564. Meš hlżšni sinni viš Marķu og Jósef sem og meš fįbrotnum störfum sķnum ķ gegnum hin löngu įr ķ Nasaret, gefur Jesśs okkur dęmi um heilagleika ķ daglegu fjölskyldulķfi og vinnu.

565. Frį žvķ aš Jesśs hefur opinbert starf sitt meš skķrninni, er hann “žjóninn” sem er ķ einu og öllu vķgšur til endurlausnarverksins sem hann fullnar meš “skķrn” pķslargöngu sinnar.

566. Freistingin ķ óbyggšinni birtir okkur Jesśm, hinn aušmjśka Messķas, sem fagnar sigri yfir Satan meš žvķ aš vķkja ķ engu frį fyrirętlun hjįlpręšisins eins og žaš er aš vilja Föšurins.

567. Kristur kom į laggirnar Gušs rķki į jöršu. “Žetta Gušs rķki birtist mönnunum ķ oršum Krists, ķ verkum hans og nęrveru” (LG 5). Kirkjan er frjóangi og upphaf žessa konungsrķkis. Pétri er trśaš fyrir lyklum hennar.

568. Ummyndun Krists hefur žann tilgang aš styrkja trś postulanna meš pķslargönguna ķ huga: uppgangan į “hįtt fjall” er undirbśningur aš uppgöngunni į Golgata. Kristur, höfuš kirkjunnar, sżnir hvaš ķ lķkama hans bżr og sem ljómar ķ sakramentunum: “von dżršarinnar” (Kól 1:27; sbr. Leó mikli, Sermo 51, 3: PL 54, 310C).

569. Jesśs fór upp til Jerśsalem af fśsum vilja enda žótt hann vissi fullvel aš hann mundi fį illan daušdaga vegna andstöšu syndara (sbr. Heb 12:3).

570. Innreiš Jesś ķ Jerśsalem leišir ķ ljós komu konungsrķkisins sem Messķas konungurinn, fagnaš ķ borg sinni af börnum og žeim sem af hjarta eru lķtillįtir, mun fullna meš pįskum dauša sķns og upprisu.

« 4. ATRIŠI - “LEIŠ UNDIR VALDI PONTĶUSAR PĶLATUSAR, VAR KROSSFESTUR, DĮINN OG GRAFINN”

571. (1067) Pįskaleyndardómur kross Krists og upprisu er ķ mišju fagnašarerindisins sem postularnir og kirkjan ķ fótspor žeirra eiga aš kunngjöra heiminum. Fyrirętlun Gušs um hjįlpręšiš er fullnuš “ķ eitt skipti fyrir öll” [313] meš endurlausnardauša Sonar hans, Jesś Krists.

572. (599) Kirkjan heldur įfram aš vera trś skżringunum į “öllum ritningunum” sem Jesśs gaf bęši fyrir og eftir pįska hans: “Įtti ekki Kristur aš lķša žetta og ganga svo inn ķ dżrš sķna?” [314] Žjįningar Jesś tóku į sig sögulega og raunhęfa mynd fyrir žį stašreynd aš honum var “śtskśfaš af öldungum, ęšstu prestum og fręšimönnum” sem “framseldu hann heišingjum, aš žeir hęddu hann, hśšstrżktu og krossfestu”. [315]

573. (158) Žannig getur trśin leitast viš aš kanna žęr kringumstęšur sem voru viš dauša Jesś og gušspjöllin koma samviskusamlega į framfęri [316] og ašrar sögulegar heimildir varpa ljósi į, til aš öšlast betri skilning į merkingu endurlausnarinnar.

1. efnisgrein. Jesśs og Ķsrael

574. (530, 591) Allt frį žvķ aš Jesśs hóf opinbert hiršisstarf sitt uršu tilteknir farķsear įsamt Heródesarsinnum og prestum og fręšimönnum įsįttir um aš ryšja honum śr vegi. [317] Vegna vissra verka hans - hann rak śt illa anda, fyrirgaf syndir, lęknaši į hvķldardegi, setti fram nżstįrlegrar tślkanir į lögmįlinu varšandi įkvęši žess um hreinleika, og umgekkst tollheimtumenn og bersynduga [318] - grunušu sumir illa innręttir menn hann um aš vera haldinn óhreinum öndum. [319] Hann er įsakašur um gušlast og aš vera falsspįmašur, trśarglępi sem grżta įtti menn til dauša fyrir samkvęmt lögmįlinu. [320]

575. (993) Margt af žvķ sem Jesśs sagši og gerši voru “tįkn sem móti veršur męlt” [321] og žį helst hjį trśaryfirvöld ķ Jerśsalem, sem Jóhannesargušspjalliš kallar einfaldlega “Gyšinga”, [322] fremur en hjį hinum almenna manni žjóšar Gušs. [323] Samskipti Krists viš farķseana einkenndust vissulega ekki eingöngu af rökdeilum. Sumir farķsear vörušu hann viš hęttunni sem beiš hans; [324] Jesśs hrósar sumum žeirra eins og fręšimanninum ķ Markśsi 12:34 og hann boršaši mörgum sinnum ķ hśsi žeirra. [325] Jesśs styšur sumar af žeim kenningum sem einkenndu žennan trśarašal žjóšar Gušs: upprisu daušra, [326] sumar geršir trśrękni (ölmusugjafir, föstur og bęnir), [327] žį venju aš įvarpa Guš sem Föšur og grundvallarmikilvęgi bošoršsins aš elska Guš og nįungann. [328]

576. Mörgum ķ Ķsrael fannst sem aš Jesśs ynni gegn žvķ sem žjóš Gušs hafši haft aš mįttarstólpum: - undirgefni viš allt lögmįliš ķ skriflegum bošoršum žess, og fyrir farķseana ķ tślkun į munnlegri erfšageymd; - grundvallarmikilvęgi musterisins ķ Jerśsalem sem hinn helgi stašur žar sem Guš dvelur į sérstakan hįtt; - trś į hinn eina Guš en dżrš hans gat enginn mašur įtt hlut ķ.

I. JESŚS OG LÖGMĮLIŠ

577. (1965, 1967) Viš upphaf fjallręšunnar kom Jesśs į framfęri alvarlegri višvörun žegar hann kynnti lögmįl Gušs, gefiš į Sķnaķ meš fyrsta sįttmįlanum, ķ ljósi nįšar nżja sįttmįlans: Ętliš ekki, aš ég sé kominn til aš afnema lögmįliš eša spįmennina. Ég kom ekki til aš afnema, heldur uppfylla. Sannlega segi ég yšur: Žar til himinn og jörš lķša undir lok, mun ekki einn smįstafur eša stafkrókur falla śr lögmįlinu, uns allt er komiš fram. Hver sem žvķ brżtur eitt af žessum minnstu bošum og kennir öšrum žaš, mun kallast minnstur ķ himnarķki, en sį, sem heldur žau og kennir, mun mikill kallast ķ himnarķki. [329]

578. (1953) Jesśs, Messķas Ķsraels og žvķ hinn mesti ķ konungsrķkinu į himnum, įtti aš uppfylla lögmįliš meš žvķ aš halda žaš ķ öllum smįatrišum - alveg til hins minnsta bošoršs eftir žvķ sem hann sjįlfur segir. [330] Hann er ķ raun sį eini sem getur haldiš žaš fullkomlega. [331] Gyšingar višurkenndu sjįlfir aš žeir gįtu aldrei fylgt lögmįlinu aš öllu leyti įn žess aš brjóta allra minnsta boš žess. [332] Žetta er įstęša žess aš į degi frišžęgingar įr hvert bišja Ķsraels börn Guš fyrirgefningar fyrir brot sķn gegn lögmįlinu. Lögmįliš myndar vissulega eina órjśfanlega heild og heilagur Jakob minnir į: “Žótt einhver héldi allt lögmįliš, en hrasaši ķ einu atriši, žį er hann oršinn sekur viš öll bošorš žess.” [333]

579. Žessi regla um óskipta hlżšni viš lögmįliš, ekki einungis eftir bókstafnum heldur einnig ķ anda, var hugleikin farķseunum. Meš žvķ aš gefa Ķsrael žessa reglu höfšu žeir leitt marga Gyšinga į dögum Jesś til öfgafullrar vandlętingar ķ trśarefnum. [334] Žessi vandlęting, ef hśn įtti ekki aš leišast śt ķ “hręsnisfullar” rökflękjur, [335] gat ekki annaš en undirbśiš žjóšina undir fordęmislausa ķhlutun Gušs fyrir fullkomna uppfyllingu lögmįlsins af honum sem einn er réttlįtur, ķ staš allra syndara. [336]

580. (527) Fullkomin uppfylling lögmįlsins gat ekki veriš verk neins annars en hins gušdómlega löggjafa, fęddan undir lögmįlinu ķ persónu Sonarins. [337] Ķ Jesś er lögmįliš ekki lengur ritaš į steintöflur heldur “į hjarta” žjónsins sem geršist “sįttmįli fyrir lżšinn” vegna žess aš hann vill “boša réttinn meš trśfesti”. [338] Jesśs uppfyllir lögmįliš aš žvķ marki aš hann tekur į sig “bölvun lögmįlsins” sem žeir köllušu yfir sig sem héldu ekki “fast viš allt žaš sem ķ lögmįlsbókinni er ritaš og breyttu eftir žvķ”, žvķ “hann dó og bętti aš fullu fyrir afbrotin undir fyrri sįttmįlanum”. [339]

581. (2054) Gyšingažjóšin og andlegir leištogar hennar litu į Jesśm sem rabbķna. [340] Hann hélt sig oft viš žį tślkun sem rabbķnar höfšu į lögmįlinu žegar hann rökręddi žaš. [341] Samt gat Jesśs ekki annaš en misbošiš lögmįlskennendum žegar hann vildi ekki leggja fram tślkun sķna samsķša žeirra heldur kenndi fólkinu “eins og sį er vald hefur, og ekki eins og fręšimenn žeirra”. [342] Sama Orš Gušs og hljómaši į Sķnaķfjalli og gaf Móse hiš skrifaša lögmįl heyrist į nż ķ Jesś į fjallinu žar sem sęlubošin voru flutt. [343] Jesśs nam lögmįliš ekki śr gildi heldur uppfyllti hann žaš į gušdómlegan hįtt meš žvķ aš gefa žvķ endanlega tślkun sķna: “Žér hafiš heyrt aš sagt var viš forfešurna.… En ég segi yšur…”. [344] Meš žessu sama gušdómlega valdi setti hann til hlišar vissar mannlegar erfikenningar farķseana sem “ógiltu orš Gušs”. [345]

582. (368, 548, 2173) Jesśs gekk enn lengra žegar hann fullkomnaši lögmįliš varšandi mataręši en žaš var mjög mikilvęgt Gyšingum ķ daglegu lķfi žeirra. Žetta gerši hann meš žvķ aš opinbera uppeldisfręšilega merkingu žess ķ gegnum gušdómlega tślkun sķna: “Ekkert sem fer inn ķ manninn utan frį, getur saurgaš hann.… (žannig lżsti hann alla fęšu hreina).… Žaš sem fer śt frį manninum, žaš saurgar manninn. Žvķ aš innan frį, śr hjarta mannsins, koma hinar illu hugsanir….” [346] Meš žvķ aš gefa endanlega tślkun į lögmįlinu af gušdómlegum myndugleika komst Jesśs ķ andstöšu viš tiltekna lögmįlskennendur sem samžykktu ekki tślkun hans į lögmįlinu enda žótt tįknin sem henni fylgdu įbyrgšust hana. [347] Žetta įtti einkum viš um hvķldardagslögmįliš žvķ hann minnti į, oft meš rökfęrslu rabbķnanna, aš hvķldardagurinn vęri ekki rofinn meš žjónustu viš Guš og nįungann [348] eins og lękningar hans voru.

II. JESŚS OG MUSTERIŠ

583. (529, 534) Lķkt og spįmennirnir į undan honum bar Jesśs įkaflega mikla viršingu fyrir musterinu ķ Jerśsalem. Jósef og Marķa fóru meš hann ķ žetta musteri fjörutķu dögum eftir fęšingu hans. [349] Žegar hann var tólf įra įkvaš hann aš dvelja ķ musterinu til aš minna foreldra sķna į aš hann yrši aš vera žar sem Fašir hans vęri. [350] Hann fór žangaš įr hvert, aš minnsta kosti um pįskana, į sķnum leyndu įrum. [351] Almennt hiršisstarf hans var snišiš aš pķlagrķmsferšum hans til Jerśsalem, į hinar stóru hįtķšir Gyšinga. [352]

584. (2599) Jesśs fór upp til musterisins sem hins frišhelga stašar samskipta viš Guš. Hjį honum var musteriš bśstašur Föšur hans, bęnahśs, og hann reiddist aš forgaršur žess skyldi geršur aš markašstorgi. [353] Hann var vandlįtur ķ elsku sinni til Föšur sķns og žvķ rak hann mangarana žar śt: ““Gjöriš ekki hśs Föšur mķns aš sölubśš.” Lęrisveinum hans kom ķ hug, aš ritaš er: “Vandlęting vegna hśss žķns mun tęra mig upp.”” [354] Eftir upprisuna héldu postularnir įfram aš sżna musterinu lotningu sķna. [355]

585. Viš žröskuld pķslargöngu sinnar sagši Jesśs frį yfirvofandi eyšileggingu žessa tignarlega hśss, aš žar mundi ekki standa steinn yfir steini. [356] Meš žessu bošaši hann tįkn hinna sķšustu tķma sem įttu aš hefjast meš pįskum hans. [357] En žessi spįdómur var rangfęršur meš fölskum vitnisburši mešan hann var yfirheyršur ķ hśsi ęšstaprestsins og var notašur til aš hęša hann žegar hann var negldur į krossinn. [358]

586. (797, 1179) Jesśs var alls ekki andsnśinn musterinu. Hann setti žar fram grundvallaratriši ķ kennslu sinni og var reišubśinn aš greiša musterisgjaldiš er tengdi hann Pétri sem hann hafši rétt įšur gert aš grundvelli framtķšar-kirkju sinnar. [359] Hann lagši sig jafnvel aš jöfnu viš musteriš meš žvķ aš lżsa sjįlfum sér sem endanlegum bśstaši Gušs mešal mannanna. [360] Žess vegna var hiš lķkamlega drįp į honum [361] fyrirboši um eyšingu musterisins sem sżna įtti fram į upphaf nżrrar aldar ķ hjįlpręšissögunni: “Sś stund kemur, aš žér munuš hvorki tilbišja Föšurinn į žessu fjalli né ķ Jerśsalem.” [362]

III. TRŚ JESŚ OG ĶSRAELS Į HINN EINA GUŠ OG FRELSARA

587. Ef lögmįliš og musteriš ķ Jerśsalem gįtu gefiš trśaryfirvöldum ķ Ķsrael tilefni til andstöšu viš Jesśm var hlutverk hans aš bęta aš fullu fyrir syndirnar - hiš óvišjafnanlega gušdómsverk - žeim sannarlegur įsteytingarsteinn. [363]

588. (545) Jesśs hneykslaši farķseana meš žvķ aš borša meš tollheimtumönnum og syndurum į jafn kumpįnlegan hįtt og meš žeim sjįlfum. [364] Jesśs lagši įherslu į viš žį mešal žeirra sem “treystu žvķ aš sjįlfir vęru žeir réttlįtir, en fyrirlitu ašra”: “Ég er ekki kominn til aš kalla réttlįta, heldur syndara til išrunar.” [365] Hann gekk lengra og kunngerši frammi fyrir farķseunum aš śr žvķ aš syndin vęri almenn vęru žeir blindir sjįlfum sér sem teldu sig ekki žurfa į hjįlpręši aš halda. [366]

589. (431, 1441, 432) Sérstaklega olli Jesśs hneykslun žegar hann lagši miskunnsamar athafnir sķnar gagnvart syndurum aš jöfnu viš hjįlparrįš Gušs gagnvart žeim. [367] Hann gekk žaš langt aš gefa ķ skyn aš meš žvķ aš sitja til boršs meš syndurum vęri hann aš veita žeim inngöngu ķ Messķasar veisluna. [368] En žaš var einkum meš fyrirgefningu syndanna aš Jesśs setti trśaryfirvöld ķ Ķsrael ķ vanda. Höfšu žau ekki rétt til aš spyrja ķ skelfingu sinni: “Hver getur fyrirgefiš syndir nema Guš einn?” [369] Meš žvķ aš fyrirgefa syndir er Jesśs annaš hvort aš gušlasta, aš hann sé mašur sem gerir sig jafnan Guši, eša aš hann talar sannleikann og aš persóna hans gerir nafn Gušs ķ raun og veru nęrverandi og opinberi žaš. [370]

590. (253) Einungis gušdómlegir eiginleikar persónu Jesś geta réttlętt slķka afdrįttalausa fullyršingu sem: “Hver sem er ekki meš mér, er į móti mér”; og ummęli hans um aš ķ honum vęri “meira en Jónas…meira en Salómon”, “meira en musteriš”; eša žegar hann minnir į aš Davķš hefši kallaš Messķas Drottin sinn, [371] og yfirlżsingu hans: “Įšur en Abraham fęddist, er ég” og jafnvel: “Ég og Faširinn erum eitt.” [372]

591. (526, 574) Jesśs baš trśaryfirvöld ķ Jerśsalem aš hafa trś į sér vegna žess aš hann gerši verk Föšurins. [373] En til aš hafa slķka trś verša menn aš fara ķ gegnum leyndardómsfullan dauša į sjįlfum sér, og fį nżja “fęšingu aš ofan” dregnir af gušlegri nįš. [374] Slķk krafa um afturhvarf žrįtt fyrir žetta undraverša fullnustu į fyrirheitunum [375] veitir skilning į hörmulegum misskilningi öldungarįšsins aš Jesśm bęri aš lķflįta sem gušlastara. [376] Rįšsherrarnir störfušu žannig samtķmis af “vanžekkingu” og af “forheršingu” “vantrśar” žeirra. [377]

Ķ STUTTU MĮLI

592. Jesśs nam ekki lögmįliš frį Sķnaķ śr gildi heldur uppfyllti žaš (sbr. Mt 5:17-19) af slķkri fullkomnun (sbr. Jh 8:46) aš hann opinberaši endanlega merkingu žess (sbr. Mt 5:33) og bętti aš fullu fyrir afbrotin gegn žvķ (sbr. Heb 9:15).

593. Jesśs heišraši musteriš meš žvķ aš fara upp til žess į pķlagrķmshįtķšum Gyšinga og ķ vandlįtri elsku sinni var honum annt um žennan bśšstaš Gušs mešal mannanna. Musteriš er fyrirboši um leyndardóm hans. Žegar hann bošar eyšingu žess er žaš vķsbending um lķflįt hans og aš gengiš verši inn ķ nżja öld hjįlpręšissögunnar žar sem lķkami hans verši hiš endanlega musteri.

594. Jesśs framkvęmdi verk, eins og aš fyrirgefa syndir, sem sżndu fram į aš hann vęri sjįlfur Guš frelsarinn (sbr. Jh 5:16-18). Tilteknir Gyšingar sem višurkenndu ekki Guš er geršist mašur (sbr. Jh 1:14) sįu ķ honum einungis mann sem hafši gert sjįlfan sig aš Guši (Jh 10:33) og dęmdu hann sem gušlastara.

2. efnisgrein. Jesśs dó krossfestur

I. RÉTTARHÖLDIN YFIR JESŚ

Yfirvöld Gyšinga klofin ķ afstöšu sinni gegn Jesś

595. Mešal trśaryfirvalda ķ Jerśsalem voru ekki einungis žeir sem į laun voru lęrisveinar Jesś, eins og farķseinn Nikódemus og hinn virti Jósef frį Arķmažeu, heldur hafši lengi veriš uppi įgreiningur um hann, jafnvel svo mikill aš heilagur Jóhannes segir aš kvöldiš fyrir pķslargöngu Krists “trśšu margir į hann” mešal höfšingjanna enda žótt žaš vęri meš mjög ófullkomnum hętti. [378] Žetta kemur ekki į óvart žegar žess er minnst aš eftir hvķtasunnuna “snerust mikill fjöldi presta til hlżšni viš trśna” og aš “nokkrir śr flokki farķsea [höfšu] trś…tekiš” aš žvķ marki aš heilagur Jakob gat sagt viš heilagan Pįl: “Žś sérš, bróšir hve margir tugir žśsunda žaš eru mešal Gyšinga, sem trś hafa tekiš, og allir eru žeir vandlįtir um lögmįliš.” [379]

596. (1753) Trśaryfirvöld ķ Jerśsalem voru ekki einhuga um hvaša afstöšu žau ęttu aš taka gagnvart Jesś. [380] Farķsearnir hótušu aš gera fylgjendur hans samkunduręka. [381] Žeim sem óttušust aš “ef vér leyfum honum aš halda svo įfram, munu allir trśa į hann, og žį koma Rómverjar og taka bęši helgidóm vorn og žjóš”, svaraši ęšstipresturinn Kaķfas meš spįsögn: “Hugsiš ekkert um žaš, aš yšur er betra, aš einn mašur deyi fyrir lżšinn, en aš öll žjóšin tortķmist.” [382] Öldungarįšiš, eftir aš hafa lżst yfir aš Jesśs veršskuldaši dauša fyrir gušlast, en leyfšist ekki lengur aš taka neinn af lķfi, fęrši hann Rómverjum og įsökušu hann um pólitķska uppreisn en sś įkęra setti hann ķ flokk meš Barabbasi sem var įsakašur um aš efna til uppžots. [383] Ęšstuprestarnir voru einnig meš pólitķskar hótanir gagnvart Pķlatusi til aš fį hann til aš dęma Jesśm til dauša. [384]

Gyšingar eru ekki sameiginlega įbyrgir fyrir dauša Jesś

597. (1735, 839) Frįsagnir gušspjallanna leiša ķ ljós hversu réttarhöldin yfir Jesś voru sögulega margslungin. Og hvaš sem lķšur persónusyndum žeirra sem žar įttu hlut aš mįli (Jśdas, öldungarįšiš, Pķlatus) - syndir sem Guš einn žekkir - getum viš ekki kallaš alla Gyšinga ķ Jerśsalem til įbyrgšar žrįtt fyrir hrópin frį mśgnum sem hafši veriš ęstur upp og hinn vķštęka įfellisdóm sem fólst ķ kalli postulanna til sinnaskipta eftir hvķtasunnuna. [385] Jesśs sjįlfur, meš fyrirgefningu sinni į krossinum, og Pétur į eftir honum, tóku bįšir tillit til “vanžekkingar” Gyšinganna ķ Jerśsalem og jafnvel höfšingja žeirra. [386] Enn sķšur getum viš heimfęrt įbyrgšina į ašra Gyšinga į öšrum tķmum og stöšum og haft lķtiš annaš til hlišsjónar en hróp mśgsins: “Komi blóš hans yfir oss og yfir börn vor!”, sem var stöšluš setning og fól ķ sér samžykki į uppkvašningu dóms. [387] Žess vegna lżsti kirkjan yfir į öšru Vatķkanžinginu: Hvorki er hęgt aš įsaka af handahófi alla Gyšinga žess tķma né Gyšinga į okkar dögum um žį glępi sem drżgšir voru mešan į pķslarsögu hans stóš… ekki mį segja um Gyšinga aš žeir séu einskis virši eša bölvašir lķkt og žaš vęri frį Heilagri Ritningu komiš. [388]

Allir syndarar eru höfundar aš pķslarsögu Krists

598. (1851) Ķ kennsluvaldskenningu sinni um trśna og ķ vitnisburši dżrlinga sinna hefur kirkjan aldrei gleymt žvķ “aš syndugir menn voru höfundar og verkfęri allra žeirra žjįninga sem hinn gušdómlegi endurlausnari leiš.” [389] Meš žvķ aš lķta til žeirrar stašreyndar aš syndir okkar sęra Krist sjįlfan, [390] hikar kirkjan ekki viš aš eigna kristnum mönnum stęrstu įbyrgšina į žeim kvölum sem Jesśs hlaut, įbyrgš sem žeir hafa allt of oft lagt į heršar Gyšinga einna: Viš veršum aš telja seka alla žį sem stöšugt falla aftur ķ syndir sķnar. Fyrst syndir okkar uršu žess valdandi aš Drottinn Kristur leiš pķslir krossins, eru žeir sem steypa sér śt ķ óeiršir og glępi aš krossfesta Son Gušs aš nżju ķ hjarta sér (žvķ hann er ķ žeim) auk žess sem žeir hafa hann aš hįši. Og žaš mį ljóst vera aš glępur okkar ķ žessu tilfelli er meiri en hjį Gyšingum. Hvaš žį varšar, samkvęmt vitnisburši postulans, hafši “enginn af höfšingjum žessarar aldar žekkt žetta, žvķ aš ef žeir hefšu žekkt žaš, hefšu žeir ekki krossfest Drottin dżršarinnar.” Aftur į móti jįtum viš aš žekkja hann. Og žegar viš höfnum honum meš verkum okkar, leggjum viš į vissan hįtt blóšugar hendur okkar į hann. [391] Og ekki krossfestu illir andar hann; žiš hafiš krossfest hann og krossfestiš hann enn žegar žig hafiš mętur į löstum ykkar og syndum. [392]

II. ENDURLAUSNARDAUŠI KRISTS Ķ FYRIRĘTLUN GUŠS UM HJĮLPRĘŠIŠ

“Hann var framseldur aš fyrirhugušu rįši Gušs”

599. (517) Blóšugur daušdagi Jesś var ekki óvęnt afleišing óheppilegra kringumstęšna heldur er hann hluti af leyndardómi fyrirętlunar Gušs eins og heilagur Pétur śtskżrši fyrir Gyšingunum ķ Jerśsalem ķ fyrstu prédikun sinni į hvķtasunnudag: “Hann var framseldur aš fyrirhugušu rįši Gušs og fyrirvitund.” [393] Žetta oršalag Biblķunnar žżšir ekki aš žeir sem framseldu hann hafi einungis veriš statistar ķ svišsverki sem Guš hafši skrifaš fyrirfram. [394]

600. (312) Hjį Guši er hvert og eitt andartak nęrverandi og nśverandi. Žegar hann žvķ įkvaršar eilķfa fyrirętlun sķna um “nįšarval” setur hann inn ķ hana frjįlst svar hverrar persónu viš nįš hans: “Žvķ aš sannarlega söfnušust saman ķ borg žessari gegn hinum heilaga žjóni žķnum, Jesś, er žś smuršir, žeir Heródes og Pontķus Pķlatus įsamt heišingjunum og lżšum Ķsraels til aš gjöra allt žaš, er hönd žķn og rįš hafši fyrirhugaš, aš verša skyldi.” [395] Ķ žvķ skyni aš fyrirętlun hans um hjįlpręšiš skyldi fullnuš leyfši Guš verknašina sem stöfušu af blindni žeirra. [396]

“Kristur dó vegna vorra synda samkvęmt ritningunum”

601. (652, 713) Ritningarnar höfšu sagt fyrir um žessa gušdómlegu fyrirętlun sem įtti aš gerast meš lķflįti “hins réttlįta, žjóns mķns”, og sögšu hana vera leyndardóm almennrar endurlausnar, žaš er aš segja, lausnargjaldiš er mundi leysa menn undan įnauš syndar. [397] Heilagur Pįll jįtar, ķ trśarjįtningu sem hann hafši “meštekiš”, aš “Kristur dó vegna vorra synda samkvęmt ritningunum.” [398] Endurlausnardauši Jesś uppfyllir sérstaklega spįdóm Jesaja um hinn lķšandi žjón. [399] Raunar śtskżrši Jesśs sjįlfur merkingu lķfs sķns og dauša ķ ljósi hins lķšandi žjóns Gušs. [400] Eftir upprisu sķna gaf hann lęrisveinunum į leiš til Emmaus žessa tślkun į ritningunum og žvķ nęst postulunum. [401]

“Guš gjörši hann aš synd vor vegna”

602. (400, 519) Žess vegna getur heilagur Pétur komiš oršum aš hinni postullegu trś į hina gušdómlegu fyrirętlun um hjįlpręšiš meš žessum hętti: “Žér vitiš, aš žér voruš eigi leystir meš hverfulum hlutum, silfri eša gulli, frį fįnżtri hegšun yšar er žér höfšuš aš erfšum tekiš frį fešrum yšar, heldur meš blóši hins lżtalausa og óflekkaša lambs, meš dżrmętu blóši Krists. Hann var śtvalinn įšur en veröldin var grundvölluš, en var opinberašur ķ lok tķmanna vegna yšar.” [402] Syndum mannsins, sem fylgdu į eftir erfšasyndinni, er refsaš meš dauša. [403] Meš žvķ aš senda Son sinn ķ žjóns mynd, ķ mynd fallins mannkyns, vegna syndar, gerši Guš “žann sem žekkti ekki synd…aš synd vor vegna, til žess aš vér skyldum verša réttlęti Gušs ķ honum.” [404]

603. (2572) Ekki fékk Jesśs aš reyna fordęmingu lķkt og hann hefši sjįlfur syndgaš. [405] En ķ žeim endurlausnarkęrleika sem įvallt sameinaši hann Föšurnum, tók hann sér okkur ķ frįhvarfi okkar ķ synd og aš žvķ marki aš hann gat sagt ķ okkar nafni į krossinum: “Guš minn, Guš minn, hvķ hefur žś yfirgefiš mig?” [406] Eftir aš hafa gefiš honum žannig samstöšu meš okkur syndurum “žyrmdi [Guš] ekki sķnum eigin Syni, heldur framseldi hann fyrir oss alla” til aš viš yršum “sęttir viš hann meš dauša Sonar hans”. [407]

Guš tekur frumkvęšiš meš endurlausnarkęrleika til allra

604. (211, 2009, 1825) Meš žvķ aš gefa eigin Son sinn fyrir syndir okkar sżnir Guš fram į aš žaš sem hann hefur ķ hyggju fyrir okkur sprettur af góšfśsum kęrleika sem er fyrri til en nokkur veršleiki af okkar hįlfu: “Žetta er kęrleikurinn: Ekki aš vér elskušum Guš, heldur aš hann elskaši oss og sendi Son sinn til aš vera frišžęging fyrir syndir vorar.” [408] “Guš aušsżnir kęrleika sinn til vor, žar sem Kristur er fyrir oss dįinn mešan vér enn vorum ķ syndum vorum.” [409]

605. (402, 634, 2793) Ķ lok dęmisögunnar um saušinn sem villtist frį, minnir Jesśs į aš kęrleikur Gušs śtilokar engan: “Žannig er žaš eigi vilji yšar himneska Föšur, aš nokkur žessara smęlingja glatist.” [410] Hann stašfestir aš hann hafi komiš til aš “gefa lķf sitt til lausnargjalds fyrir marga”. Žetta sķšasta orš felur ekki ķ sér nein takmörk, žaš stašsetur allt mannkyniš gegnt hinni einstöku persónu endurlausnarans, sem gefur sjįlfan sig okkur til lausnar. [411] Kirkjan fylgir postulunum og kennir aš Kristur dó įn undantekningar fyrir alla menn: “Žaš finnst ekki, hefur aldrei fundist og mun aldrei finnast nokkur mannleg vera sem Kristur leiš ekki fyrir.” [412]

III. KRISTUR FÓRNFĘRŠI SIG FÖŠUR SĶNUM FYRIR SYNDIR OKKAR

Allt lķf Krists er fórnfęring til Föšurins

606. (517, 536) Sonur Gušs, sem steig nišur “af himni, ekki til aš gjöra vilja [sinn] heldur vilja žess er sendi [hann]”, [413] sagši žegar hann kom inn ķ heiminn: “Sjį, ég er kominn…ég er kominn til aš gjöra žinn vilja, Guš minn.” “Og samkvęmt žessum vilja erum vér helgašir meš žvķ aš lķkama Jesś Krists var fórnaš ķ eitt skipti fyrir öll.” [414] Frį fyrsta andartaki holdtekju sinnar lagar Sonurinn endurlausnarerindi sitt aš fyrirętlun Föšurins um gušdómlegt hjįlpręši: “Minn matur er aš gjöra vilja žess sem sendi mig, og fullna verk hans.” [415] Fórn Jesś “fyrir syndir alls heimsins” [416] lżsir samfélagi hans ķ kęrleikanum viš Föšurinn: “Fyrir žvķ elskar Faširinn mig, aš ég legg lķf mitt ķ sölurnar, svo aš ég fįi žaš aftur”, sagši Drottinn, “en heimurinn į aš sjį, aš ég elska Föšurinn og gjöri eins og Faširinn hefur bošiš mér.” [417]

607. (457) Žrįin aš samlaga sig fyrirętlun Föšur sķns um endurlausnarkęrleikann var Jesś innblįstur allt lķfiš [418] žvķ endurleysandi pķslir hans voru orsakir holdtekju hans. Žess vegna spyr hann: “Hvaš į ég aš segja? Fašir, frelsa mig frį žessari stundu? Nei, til žessa er ég kominn aš žessari stundu.” [419] Og aftur: “Į ég ekki aš drekka kaleikinn sem Faširinn hefur fengiš mér?” [420] Og af krossinum, rétt įšur en hann segir “žaš er fullkomnaš”, segir hann “mig žyrstir.” [421]

“Gušs lamb sem ber burt synd heimsins”

608. (523, 517) Eftir aš hafa fallist į aš skķra hann įsamt meš syndurum leit Jóhannes skķrari į Jesśm og benti į hann sem “Gušs lamb sem ber burt synd heimsins”. [422] Hann opinberar į žennan hįtt aš Jesśs sé hinn lķšandi žjónn sem, įn žess aš ljśka upp munni sķnum, lętur leiša sig til slįtrunar og ber syndir margra en jafnframt aš hann sé pįskalambiš, tįkn um lausn Ķsraels į hinum fyrstu pįskum. [423] Allt lķf Krists mótašist af erindi hans “aš žjóna og gefa lķf sitt til lausnargjalds fyrir marga.” [424]

Jesśs gerši endurlausnarkęrleika Föšurins fśslega aš sķnum

609. (478, 515, 272, 539) Meš žvķ aš laga mannlegt hjarta sitt aš kęrleika Föšurins til mannanna, “elskaši [Jesśs] žį uns yfir lauk” žvķ “enginn į meiri kęrleik en žann aš leggja lķf sitt ķ sölurnar fyrir vini sķna.” [425] Ķ žjįningu og dauša varš mannešli hans hiš sjįlfviljuga og fullkomna verkfęri gušdómlegs kęrleika hans sem žrįir aš allir menn verši sįluhólpnir. [426] Vegna kęrleikans til Föšur sķns og til mannanna, sem Faširinn vill frelsa, féllst Jesśs sjįlfviljugur į pķslargöngu sķna og dauša: “Enginn tekur [lķf mitt] frį mér, heldur legg ég žaš sjįlfur ķ sölurnar.” [427] Hér er komiš hiš algera frelsi Sonar Gušs žegar hann gekk til dauša sķns. [428]

Viš sķšustu kvöldmįltķšina fęrši Jesśs fyrirfram hina sjįlfviljugu fórn į lķfi sķnu

610. (766, 1337) Mestu tjįninguna į frjįlsri fórnfęringu sinni į sjįlfum sér lét Jesśs ķ ljós viš mįltķšina meš postulunum tólf “kvöldiš sem hann var svikinn”. [429] Ašfaranótt pķslargöngu sinnar, mešan hann var enn frjįls mašur, umbreytti Jesśs žessari sķšustu kvöldmįltķš meš postulunum ķ minningu um sjįlfviljuga fórn sķna til Föšurins, öllum mönnum til hjįlpręšis: “Žetta er lķkami minn, sem fyrir yšur er gefinn.” “Žetta er blóš mitt, blóš sįttmįlans, śthellt fyrir marga til fyrirgefningar synda.” [430]

611. (1364, 1341, 1566) Evkaristķan sem Kristur stofnsetti į žvķ andartaki veršur minningin um fórn hans. [431] Jesśs tekur postulana meš ķ sinni eigin fórn og bżšur žeim aš fęra hana aš eilķfu. [432] Žar meš setur Drottinn postula sķna til aš vera presta hins nżja sįttmįla: “Ég helga mig fyrir žį, svo aš žeir séu einnig helgašir ķ sannleika.” [433]

Angistin ķ Getsemane

612. (532, 2600, 1009) Bikar hins nżja sįttmįla, sem Jesśs sį fyrirfram žegar hann fórnfęrši sjįlfum sér viš sķšustu kvöldmįltķšina, tekur hann sķšan viš śr höndum Föšur sķns žegar hann finnur til angistar sinnar ķ Getsemane-garšinum, [434] hann gerir sig “hlżšinn allt til dauša”. Jesśs bišur: “Fašir minn, ef verša mį, žį fari žessi kaleikur fram hjį mér….” [435] Žannig lętur hann ķ ljós hversu mikla skelfingu daušinn veldur ķ mannlegri nįttśru hans. Eins er fariš meš mannlega nįttśru hans og okkar, hśn er įkvöršuš til eilķfs lķfs. En ólķkt okkar er hśn algjörlega laus viš synd, sem er orsök daušans. [436] En umfram allt var žaš hin gušdómlega persóna “höfšingja lķfsins”, “hins lifanda”, [437] sem tók sér mannlega nįttśru hans. Meš žvķ aš samžykkja ķ mannlegum vilja sķnum aš fara aš vilja Föšurins, fellst hann į aš dauši sinn sé til endurlausnar, žvķ “hann bar sjįlfur syndir vorar į lķkama sķnum upp į tréš.” [438]

Dauši Krists er hin eina og endanlega fórn

613. (1366, 2009) Dauši Krists er hvort ķ senn pįskafórnin sem fullnar hina endanlegu endurlausn mannsins fyrir “Gušs lamb sem ber burt synd heimsins”, [439] og fórn nżja sįttmįlans sem endurreisir manninn til samfélags viš Guš meš žvķ aš sętta hann viš Guš fyrir “blóš sįttmįlans [sem var] śthellt fyrir marga til fyrirgefningar synda”. [440]

614. (529, 1330, 2100) Žessi fórn Krists er einstök - hśn fullgerir allar ašrar fórnir og er žeim fremri. [441] Fyrir žaš fyrsta er hśn gjöf frį sjįlfum Guši Föšur, žvķ Faširinn lét syndurum ķ hendur Son sinn ķ žvķ skyni aš sętta okkur viš sig. Žar aš auki er hśn fórnfęring į Syni Gušs er geršist mašur, sem ķ frelsi og kęrleika gaf lķf sitt Föšur sķnum fyrir Heilagan Anda til aš bęta fyrir óhlżšni okkar. [442]

Jesśs lętur hlżšni sķna koma ķ staš óhlżšni okkar

615. (1850, 433, 411) “Eins og hinir mörgu uršu aš syndurum fyrir óhlżšni hins eina manns, žannig mun hlżšni hins eina réttlęta hina mörgu.” [443] Meš hlżšni sinni allt til daušans fullgerši Jesśs žaš aš vera stašgengill hins lķšandi žjóns er “fórnaši sjįlfum sér ķ sektarfórn” žegar “hann bar syndir margra” og sem mun “gjöra marga réttlįta” žvķ “hann mun bera misgjöršir žeirra”. [444] Jesśs lagfęrši žaš er viš höfšum misgert og var Föšurnum frišžęging fyrir syndir okkar. [445]

Jesśs fullnar fórn sķna į krossinum

616. (478, 468, 519) Žaš er kęrleikurinn “uns yfir lauk” [446] sem gefur fórn Krists gildi sitt aš vera endurlausn og lausnargjald, yfirbót og frišžęging. Hann žekkti og elskaši okkur öll žegar hann gaf lķf sitt. [447] “Kęrleiki Krists knżr oss, žvķ aš vér höfum įlyktaš svo: Ef einn er dįinn fyrir alla, žį eru žeir allir dįnir.” [448] Enginn mašur, jafnvel ekki sį allra helgasti, gat nokkru sinni tekiš į sig allar syndir mannanna og gefiš sjįlfan sig sem fórn fyrir alla. Tilvist hinnar gušdómlegu persónu Sonarins ķ Kristi, sem lagar sig eftir öllum mannlegum persónum en er žeim samtķmis fremri og skipar sig höfuš alls mannkyns, gerir mögulega endurlausnarfórn hans fyrir alla.

617. (1992, 1235) Kirkjužingiš ķ Trent leggur įherslu į hin óvišjafnanlegu einkenni fórnar Krists sem “upphaf eilķfs hjįlpręšis” [449] og kennir aš “alheilög pķna hans į krossins tré įvann okkur aš verša réttlęttir.” [450] Og kirkjan heišrar kross hans žegar hśn syngur: “Ó helgi kross, vér hyllum žig vor eina von.” [451]

Hluttaka okkar ķ fórn Krists

618. (1368, 1460, 307, 2100, 964) Krossinn er hin einstaka fórn Krists, hins eina “mešalgangara milli Gušs og manna”. [452] En vegna žess aš ķ holdiklęddri gušdómlegri persónu sinni komst hann į vissan hįtt til einingar viš sérhvern mann, fį allir menn žaš “tękifęri aš eiga hlut ķ pįskaleyndardóminum meš žeim hętti sem Guš einn veit”. [453] Hann hvetur lęrisveina sķna til “aš taka kross sinn og fylgja [sér]”, [454] “žvķ aš Kristur leiš einnig fyrir yšur og lét yšur eftir fyrirmynd, til žess aš žér skylduš feta ķ hans fótspor.” [455] Jesśs vildi sem sé aš žeir sem fyrstir įttu aš njóta góšs af endurlausnarfórn hans tengdust henni. [456] Žetta gildir umfram allt um móšur hans sem hafši meiri tengsl viš leyndardóm pķsla hans viš endurlausnina en nokkur önnur persóna. [457]

Utan krossins er engan himnastiga fyrir okkur aš finna. [458]

Ķ STUTTU MĮLI

619. “Kristur dó vegna vorra synda samkvęmt ritningunum” (1Kor 15:3).

620. Hjįlpręši okkar er til komiš af frumkvęši kęrleika Gušs til okkar žvķ “hann elskaši oss og sendi Son sinn til aš vera frišžęging fyrir syndir vorar” (1Jh 4:10). “Žaš var Guš sem ķ Kristi sętti heiminn viš sig” (2Kor 5:19).

621. Af fśsum vilja gaf Jesśs sjįlfan sig okkur til hjįlpręšis. Fyrirfram, viš sķšustu kvöldmįltķšina, setti hann žessari fórn tįkn og gerši hana raunverulega nęrverandi: “Žetta er lķkami minn, sem fyrir yšur er gefinn” (Lk 22:19).

622. Endurlausnin ķ Kristi felst ķ žessu: aš hann “gaf lķf sitt til lausnargjalds fyrir marga” (Mt 20:28), žaš er, hann “ elskaši [sķna] uns yfir lauk” (Jh 13:1) til aš žeir męttu verša “leystir…frį fįnżtri hegšun [sinni] er [žeir] höfšuš aš erfšum tekiš frį fešrum [sķnum] (1Pt 1:18).

623. Meš žvķ aš vera hlżšinn Föšurnum ķ kęrleika “allt til dauša, jį, daušans į krossi” (Fl 2:8) fullnar Jesśs frišžęgingarerindi (sbr. Jes 53:10) hins lķšandi žjóns sem mun “gjöra marga réttlįta, og hann mun bera misgjöršir žeirra” (Jes 53:11; sbr. Rm 5:19).

3. efnisgrein. Jesśs Kristur var grafinn

624. (1005, 362, 349) “Af Gušs nįš skyldi hann deyja fyrir alla” [459] Ķ fyrirętlun sinni um hjįlpręšiš įkvaršaši Guš aš Sonur sinn skyldi ekki einungis deyja “vegna vorra synda” [460] heldur aš hann “kenndi daušann”, aš hann reyndi skilyrši daušans, ašskilnaš sįlar og lķkama frį žvķ aš hann andašist į krossinum žar til hann var reistur upp frį daušum. Hvernig įstatt var um Krist dįinn er leyndardómur grafarinnar og nišurstigningarinnar til heljar. Žaš er leyndardómur laugardagsins helga žegar Kristur, liggjandi ķ gröfinni, [461] opinberar hina miklu sabbatshvķld Gušs [462] eftir aš hjįlpręši mannsins er fullnaš [463] sem fęrir allri veröldinni friš. [464]

Kristur ķ gröfinni ķ lķkama sķnum

625. Dvöl Krists ķ gröfinni myndar raunveruleg tengsl milli lķšandi hlutskiptis hans fyrir pįskana og nśverandi dżršar hans sem hins upprisna. Sį hinn sami og er “lifandi” getur sagt: “Ég dó, en sjį, lifandi er ég um aldir alda”: [465] Guš [Sonurinn] kom ekki ķ veg fyrir aš daušinn ašskildi sįl hans og lķkama samkvęmt naušsynlegri tilhögun nįttśrunnar, heldur sameinaši hann žau hvort öšru ķ upprisunni til aš hann gęti ķ persónu sinni oršiš sjįlfur fundarstašur lķfs og dauša meš žvķ aš stöšva ķ sjįlfum sér rotnun nįttśrunnar sem daušinn orsakar og verša žannig höfundur žess aš hinir ašskildu hlutar sameinist aš nżju. [466]

626. (470, 650) Śr žvķ aš “höfšingi lķfsins” sem var lķflįtinn [467] er hinn sami og er “lifandi” og “upp risinn” [468] įtti hin gušdómlega persóna Sonar Gušs įfram af naušsyn lķkama sinn og sįl sem ašskilin voru viš daušann: Žótt rétt sé aš viš dauša Krists hafi sįl hans veriš ašskilin holdi hans skiptist hin eina persóna hans ekki ķ tvęr persónur; žvķ aš frį upphafi jaršneskrar tilveru Krists įttu mannlegur lķkami hans og sįl sér tilvist meš sama hętti ķ hinni gušdómlegu persónu Oršsins; og ķ daušanum, enda žótt ašskilin hvort frį öšru, voru žau bęši ķ einni og sömu persónu Oršsins. [469]

“Og eigi lįta žinn heilaga verša rotnun aš brįš”

627. (1009, 1683) Dauši Krists var raunverulegur dauši ķ žeim skilningi aš hann batt enda į mannlega tilveru hans į jöršu. En vegna žeirrar einingar sem persóna Sonarins hélt viš lķkama sinn varš hann ekki lišiš lķk eins og gerist “enda gat žaš aldrei oršiš aš daušinn fengi haldiš honum” og žvķ “varšveitti hinn gušdómlegi kraftur lķkama Krists frį rotnun”. [470] Um Krist mį hvort tveggja segja: “Hann var hrifinn burt af landi lifenda” [471] og “meira aš segja mun lķkami minn hvķlast ķ von. Žvķ aš ekki munt žś skilja sįlu mķna eftir ķ helju og eigi lįta žinn heilaga verša rotnun aš brįš.” [472] Upprisa Jesś “į žrišja degi” var tįkn um žetta, einnig vegna žess aš tališ var aš lķkamleg rotnun byrjaši į fjórša degi eftir daušann. [473]

“Grafinn meš Kristi”

628. (537, 1214) Skķrnin, en hśn hefur nišurdżfingu aš upprunalegu og fullkomnu tįkni, vķsar meš virkum hętti til žess aš hinn kristni mašur stķgur nišur ķ gröfina og deyr syndinni meš Kristi til aš hefja nżtt lķf: “Vér erum žvķ dįnir og greftrašir meš honum ķ skķrninni, til žess aš lifa nżju lķfi, eins og Kristur var upp vakinn frį daušum fyrir dżrš Föšurins.” [474]

Ķ STUTTU MĮLI

629. Jesśs kenndi daušann til gagns fyrir sérhvern mann (sbr. Heb 2:9). Žaš er sannarlega Sonur Gušs, sem geršist mašur, sem dó og var grafinn.

630. Mešan Kristur var ķ gröfinni, geymdi hans gušdómlega persóna įfram sįl hans og lķkama enda žótt žau vęru ašskilin hvort frį öšru meš daušanum. Af žessari įstęšu varš lķkami Krists “ekki rotnun aš brįš” (P 13:37).

« 5. ATRIŠI - “STÉ NIŠUR TIL HELJAR; REIS Į ŽRIŠJA DEGI AFTUR UPP FRĮ DAUŠUM”

631. Jesśs steig “nišur ķ djśp jaršarinnar. Sį, sem steig nišur, er og sį, sem upp sté, upp yfir alla himna.” [475] Postullega trśarjįtningin jįtar ķ sama trśaratrišinu nišurstigningu Krists til heljar og upprisu hans frį daušum į žrišja degi, žvķ į pįskum hans var žaš upp śr djśpum daušans aš hann lét lķfiš spretta fram: Sś morgunstjarna, segi ég, sem aldrei gengur til višar, Jesśs Kristur, sem hefur varpaš skęru ljósi sķnu yfir mannkyniš, eftir endurkomu sķna śr helju, og lifir og rķkir um aldir alda. Amen. [476]

1. efnisgrein. Kristur sté nišur til heljar

632. Margir ritningarstašir Nżja testamentisins, sem segja aš Jesśs hafi veriš “uppvakinn frį daušum”, ganga śt frį žvķ aš hinn krossfesti hafi fyrir upprisu sķna haft višdvöl ķ rķki daušra. [477] Žetta var fyrsti bošskapur postulanna um nišurstigningu Krists til heljar: Jesśs fékk aš reyna daušann lķkt og allir menn og ķ sįl sinni sameinašist hann öšrum ķ daušarķkinu. En hann steig žar nišur sem frelsari og bošaši fagnašarerindiš öndunum sem žar voru ķ varšhaldi. [478]

633. (1033) Ritningin kallar dvalarstaš hinna daušu, žangaš sem Kristur dįinn steig nišur, hel - Sheol į hebresku eša Hades į grķsku - vegna žess aš žeir sem žar eru hafa enga sżn į Guši. [479] Žannig er įstatt um alla žį sem dįnir eru, hvort sem žeir eru vondir eša réttlįtir, mešan žeir bķša endurlausnarans, enda žótt hlutskipti žeirra sé ekki lagt aš jöfnu eins og Jesśs sżndi fram į meš dęmisögunni um fįtęka manninn Lasarus, sem fęršur var ķ “fašm Abrahams”: [480] “Žaš er nįkvęmlega žessar heilögu sįlir, sem bišu frelsara sķns ķ fašmi Abrahams, sem Kristur Drottinn frelsaši žegar hann sté nišur til heljar.” [481] Jesśs sté ekki nišur til heljar til aš frelsa hina fordęmdu eša til aš eyša helvķti, heldur til aš frelsa hina réttlįtu sem fariš höfšu į undan honum. [482]

634. (605) “Daušum [var og] bošaš fagnašarerindiš.” [483] Nišurstigningin til heljar fullnar algerlega bošskap gušspjallsins um hjįlpręšiš. Žetta er sķšasti įfanginn ķ Messķasarerindi Jesś, įfangi sem takmarkast ķ tķma en er mikill aš umfangi ķ raunverulegri merkingu sinni: śtbreišslu endurlausnarverks Krists til allra manna į öllum tķmum og į öllum stöšum, žvķ aš allir žeir sem sįluhólpnir eru hafa veriš geršir hluttakendur ķ endurlausninni.

635. Kristur steig nišur ķ djśp daušans svo “aš hinir daušu munu heyra raust Gušs Sonarins, og žeir, sem heyra, munu lifa.” [484] Meš žvķ aš deyja gerši Jesśs, “höfšingi lķfsins”, aš engu “žann sem hefur mįtt daušans, žaš er aš segja djöfulinn, og frelsaš alla žį, sem af ótta viš daušann voru undir žręlkun seldir alla sķna ęvi.” [485] Žašan ķ frį hefur hinn upprisni Kristur “lykla daušans og Heljar” til žess “aš fyrir nafni Jesś skuli hvert kné beygja sig į himni, jöršu og undir jöršu.” [486] Ķ dag rķkir mikil žögn į jöršu, mikil žögn og mikil kyrrš. Mikil žögn vegna žess aš konungurinn sefur. Jöršin skalf en varš kyrr žvķ Guš hefur sofnaš ķ holdinu, og ķ rķki svefnsins hefur hann uppvakiš alla žį sem sofiš hafa sķšan heimurinn byrjaši.… Hann er farinn aš leita Adams, fyrsta föšur okkar, lķkt og aš tżndum sauši. Ķ mikilli žrį sinni aš heimsękja alla žį sem lifa ķ myrkri og ķ skugga daušans, er hann farinn aš frelsa Adam śr sorgarböndum sķnum og Evu sem fjötruš er meš honum - hann sem bęši er Guš žeirra og sonur Evu… “Ég er Guš žinn sem fyrir žķna sök hef gerst sonur žinn…Vaknašu, žś sem sefur, žvķ ekki skapaši ég žig til aš vera bandingja ķ heljum. Rķs upp frį daušum, žvķ aš ég er lķf hinna daušu.” [487]

Ķ STUTTU MĮLI

636. Meš oršalaginu “sté nišur til heljar” jįtar postullega trśarjįtningin aš Jesśs hafi ķ raun og veru dįiš, og aš hann, meš žvķ aš deyja fyrir okkur, hafi sigraš daušann og djöfulinn “sem hefur mįtt daušans” (Heb 2:14).

637. Kristur dįinn steig ķ mannlegri sįl sinni sameinuš gušdómlegri persónu hans nišur til rķkis daušra. Hann opnaši hliš himins fyrir hinum réttlįtu sem höfšu fariš į undan honum.

2. efnisgrein. “Reis į žrišja degi aftur upp frį daušum”

638. (90, 651, 991) “Og vér flytjum yšur žau glešiboš, aš fyrirheitiš, sem Guš gaf fešrum vorum, hefur hann efnt viš oss börn žeirra meš žvķ aš reisa Jesśm upp.” [488] Upprisa Jesś er hįpunktur sannleika trśar okkar į Krist. Žessari trś var lifaš og į hana trśaš sem afgerandi sannleika af fyrsta kristna samfélaginu; hśn gekk ķ erfšir sem grundvallaratriši meš erfikenningunni; hśn var fest ķ skrifum Nżja testamentisins; og hśn var bošuš sem undirstöšuatriši ķ pįskaleyndardóminum įsamt krossinum:

Kristur er risinn upp frį daušum! Dįinn sigraši hann daušann; Hinum dįnu hefur hann gefiš lķf. [489]

I. HINN SÖGULEGI OG YFIRSKILVITLEGI ATBURŠUR

639. Leyndardómur upprisu Krists er raunverulegur atburšur sem um er vitnaš į sögulegum grunni eins og Nżja testamentiš stašfestir. Žegar ķ kringum įriš 56 e. Kr. skrifaši heilagur Pįll til Korintumanna: “Žvķ žaš kenndi ég yšur fyrst og fremst, sem ég einnig hef meštekiš, aš Kristur dó vegna vorra synda samkvęmt ritningunum, aš hann var grafinn, aš hann reis upp į žrišja degi samkvęmt ritningunum og aš hann birtist Kefasi, sķšan žeim tólf.” [490] Postulinn talar hér um hina lifandi arfleifš upprisunnar, sem hann hafši lęrt um eftir aš hafa tekiš sinnaskiptum viš hliš Damaskus. [491]

Tóma gröfin

640. (999) “Hvķ leitiš žér hins lifanda mešal daušra? Hann er ekki hér, hann er upp risinn.” [492] Žaš fyrsta sem mętir okkur ķ atburšum pįskanna er tóma gröfin. Hśn er ķ sjįlfu sér ekki bein sönnun um upprisuna. Skżra mętti meš öšrum hętti aš lķkama Krists vantaši ķ gröfina. [493] Engu aš sķšur var žaš öllum grundvallartįkn aš gröfin var tóm. Uppgötvun lęrisveinanna į žvķ var fyrsta skrefiš aš višurkenna žį stašreynd aš Kristur var upprisinn. Žetta geršist fyrst hjį hinum helgu konum og sķšan hjį Pétri. [494] Lęrisveinninn “sem Jesśs elskaši” stašfesti žetta žegar hann gekk inn ķ tómu gröfina og “sį lķnblęjurnar liggja žar.” “Hann sį og hann trśši”. [495] Žetta gefur til kynna aš honum hafi oršiš ljóst, śt frį įstandi tómu grafarinnar, aš fjarvera lķkama Jesś hafi ekki getaš veriš af manna völdum og aš Jesśs hafi einfaldlega ekki snśiš aftur til jaršnesks lķfs, lķkt og įtti sér staš meš Lasarus. [496]

Hinn upprisni birtist

641. (553, 448) Marķa Magdalena og helgu konurnar sem komu til aš ljśka viš smurningu lķkama Jesś, sem hafši veriš grafinn ķ flżti vegna žess aš hvķldardagurinn hófst aš kvöldi föstudagsins langa, voru fyrstar til aš męta hinum upprisna. [497] Žannig uršu konurnar sjįlfum postulunum fyrstu sendibošarnir um upprisu Krists. [498] Jesśs birtist žeim nęst, fyrst Pétri og sķšan hinum tólf. Pétur hafši veriš kallašur til aš styrkja trś bręšra sinna, [499] og sér žvķ hinn upprisna į undan žeim. Žaš er vitnisburšur hans sem fęr samfélagiš til aš hrópa upp yfir sig: “Sannarlega er Drottinn upp risinn og hefur birst Sķmoni.” [500]

642. (659, 881, 860) Allt žaš sem geršist žessa pįskadaga fékk hvern af postulunum - og žį einkum Pétur - til aš starfa aš uppbyggingu hins nżja tķma sem hófst į pįskadagsmorgun. Sem vottar um hinn upprisna eru žeir hyrningasteinar kirkju hans. Trś fyrsta samfélags trśašra byggir į vitnisburši raunverulegra manna sem kristnir menn žekktu og sem bjuggu enn aš mestu leyti mešal žeirra. Pétur og hinir tólf eru fremstir vottanna um upprisu hans, en žeir eru ekki žeir einu. Pįll talar greinilega um rśmlega fimm hundruš manns sem Jesśs birtist ķ eitt skipti og sķšan einnig Jakobi og öllum postulunum. [501]

643. Meš hlišsjón af öllum žessum vitnisburši er ekki hęgt aš tślka upprisu Krists sem eitthvaš er standi utan viš lķkamlega tilhögun og ekki er hęgt annaš en aš višurkenna hana sem söguleg sannindi. Žetta er ljóst af žeirri stašreynd aš žaš reyndi įkaflega į trś lęrisveinanna viš pķslargöngu meistara žeirra og dauša hans į krossinum sem hann hafši sagt fyrir um. [502] Įfalliš sem pķslargangan olli var žaš mikiš aš sumir žeirra aš minnsta kosti trśšu ekki strax fregnunum um upprisuna. Gušspjöllin gefa okkur ekki mynd af samfélagi ķ mystķskri hrifningarsęlu heldur segja žau aš lęrisveinarnir hafi veriš sorgmęddir (“daprir ķ bragši”) og óttaslegnir. [503] Žvķ žeir trśšu ekki hinum helgu konum žegar žęr sneru frį gröfinni og sögšu orš žeirra “markleysu eina”. [504] Žegar Jesśs opinberaši sig hinum ellefu į pįskadagskvöld “įvķtaši [hann] žį fyrir vantrś žeirra og haršśš hjartans, aš žeir hefšu ekki trśaš žeim, er sįu hann upp risinn.” [505]

644. Jafnvel frammi fyrir raunveruleikanum um Jesśm upprisinn höfšu lęrisveinarnir įfram efasemdir žvķ mįliš virtist óhugsandi - žeir töldu sig sjį draug. “Enn gįtu žeir ekki trśaš fyrir fögnuši og voru furšu lostnir.” [506] Efinn nagaši einnig Tómas og heilagur Matteus segir frį žvķ aš žegar hinn upprisni Drottinn birtist ķ sķšasta sinn ķ Galķleu voru “sumir ķ vafa”. [507] Žannig er hśn tilhęfulaus tilgįtan um aš trś postulanna (eša trśgirni) hafi bśiš til upprisuna. Žvert į móti fęddist trś žeirra į upprisuna, fyrir tilverknaš gušdómlegrar nįšar, af beinni upplifun žeirra į raunveruleikanum um Jesśm upprisinn.

Įstand mannešlis hins upprisna Krists

645. (999) Hinn upprisni Jesśs kemur į beinu sambandi viš lęrisveina sķna meš žvķ aš žeir snerta hann og borša meš honum. Meš žessum hętti fęr hann žį til aš višurkenna aš hann sé ekki draugur og umfram allt aš stašfesta aš hinn upprisni lķkami sem hann birtist žeim ķ sé sami lķkaminn og var pyntašur og krossfestur, žvķ hann bar enn merki um pķslargöngu hans. [508] En samtķmis er žessi sanni og raunverulegi lķkami gęddur nżjum eiginleikum dżršarlķkama: Hann er ekki bundinn rśmi og tķma heldur getur hann sżnt sig hvernig og hvenęr sem hann vill, žvķ mannešli Krists takmarkast ekki lengur viš jöršina heldur tilheyrir žaš framvegis einungis gušdómlegu veldi Föšurins. [509] Einnig af žessari įstęšu nżtur Jesśs fullkomins frelsis aš birtast eins og hann vill: sem grasgaršsvöršur eša ķ annarri mynd en sem lęrisveinarnir žekktu einmitt til aš vekja meš žeim trś. [510]

646. (934, 549) Upprisa Krists hafši ekki ķ för meš sér endurkomu hans til jaršnesks lķfs eins og įtti sér staš hjį žeim sem hann reisti upp frį daušum fyrir pįskahįtķšina: dóttur Jarķusar, unga manninum ķ Nain og Lasarusi. Žessir atburšir voru kraftaverk og žęr persónur sem mįttarverkin reistu upp sneru aftur til hefšbundins jaršnesks lķfs fyrir kraft Jesś. Sį tķmi kom aš žęr skyldu deyja aftur. Upprisa Krists er ķ grundvallaratrišum į annan veg. Ķ upprisnum lķkama sķnum fer hann frį žvķ aš vera dįinn yfir til annars lķfs sem er handan rśms og tķma. Viš upprisu Jesś er lķkami hans fylltur krafti Heilags Anda: ķ sķnu dżršarįstandi į hann hlut ķ hinu gušdómlega lķfi žannig aš heilagur Pįll getur sagt aš Kristur sé “mašur frį himni”. [511]

Upprisan sem yfirskilvitlegur atburšur

647. (1000) “Ó sannarlega sęla nótt”, segir ķ Exsultet pįskavökunnar, “sem ein fékk tķš og tķma aš žekkja žegar Kristur reis upp frį daušum”. [512] Enginn var sjónarvottur aš upprisu Krists og enginn af gušspjallamönnunum lżsir henni. Enginn getur sagt til um hvernig hśn geršist lķkamlega. Enn sķšur var leyndasti kjarni hennar, fęrslan yfir ķ annaš lķf, ašgengilegur vitsmununum. Enda žótt upprisan vęri sögulegur atburšur sem hęgt var aš fį stašfestingu į meš tįkninu um tómu gröfina og meš žvķ aš postularnir voru sannarlega meš hinum upprisna Kristi, er hśn įfram ķ hjarta leyndardóms trśarinnar sem eitthvaš er rķs yfir og er meira en sagan. Žetta er įstęša žess aš hinn upprisni Kristur opinberar sig ekki heiminum nema lęrisveinunum “žeim sem meš honum fóru frį Galķleu upp til Jerśsalem og eru nś vottar hans hjį fólkinu.” [513]

II. UPPRISAN - VERK HEILAGRAR ŽRENNINGAR

648. (258, 989, 663, 445, 272) Upprisa Krists er trśaratriši meš žvķ aš hśn er yfirskilvitleg ķhlutun Gušs sjįlfs ķ sköpunina og söguna. Ķ henni starfa hinar žrjįr gušdómlegu persónur saman sem eitt og lįta ķ ljós eiginleg einkenni sķn. Kraftur Föšurins “reisti upp” Krist Son hans og žannig tók hann meš fullkomnum hętti mannešli Sonar sķns, žar meš talinn lķkama hans, inn ķ žrenninguna. Į óyggjandi hįtt er Jesśs “aš Anda heilagleikans meš krafti auglżstur aš vera Sonur Gušs fyrir upprisu frį daušum.” [514] Heilagur Pįll undirstrikar opinberunina į krafti Gušs [515] ķ gegnum verk Andans sem gaf lįtnu mannešli Jesś lķf og kallaši žaš til dżrlegs drottinvalds.

649. Hvaš Soninn višvķkur kemur hann sinni eigin upprisu til leišar meš gušdómlegum krafti sķnum. Jesśs bošar aš Mannssonurinn muni lķša mikiš, deyja og sķšan rķsa upp. [516] Į öšrum staš segir hann hreint śt: “Ég legg lķf mitt ķ sölurnar, svo aš ég fįi žaš aftur.… Ég hef vald til aš leggja žaš ķ sölurnar og vald til aš taka žaš aftur.” [517] “Vér trśum žvķ aš Jesśs sé dįinn og upprisinn.” [518]

650. (626, 1005) Kirkjufešurnir ķgrunda upprisuna śt frį hinni gušdómlegu persónu Krists sem var įfram ķ einingu viš sįl sķna og lķkama, jafnvel žegar žetta tvennt var ašskiliš meš daušanum: “Meš einingu hinnar gušdómlegu nįttśru sem er įfram nęrverandi ķ žessum tveimur žįttum mannsins, komast žeir til einingar į nż. Žannig veldur ašskilnašur žįtta mannsins dauša en eining žeirra tveggja upprisu.” [519]

III. MERKING OG HJĮLPRĘŠISLEG ŽŻŠING UPPRISUNNAR

651. (129, 274) “En ef Kristur er ekki upprisinn, žį er ónżt prédikun vor, ónżt lķka trś yšar.” [520] Upprisan er umfram allt stašfesting į öllu žvķ sem Kristur sjįlfur gerši og kenndi. Allur sannleikur, jafnvel sį sem mannleg skynsemi į hvaš erfišast meš aš meštaka, fęr rök sķn ef Kristur hefur meš upprisu sinni gefiš endanlega sönnun į gušdómlegu valdi sķnu, eins og hann gaf fyrirheit um.

652. (994, 601) Upprisa Krists er efnd į fyrirheitunum ķ Gamla testamentinu og žeim sem hann sjįlfur gaf ķ jaršnesku lķfi sķnu. [521] Oršatiltękiš “samkvęmt ritningunum” [522] gefur til kynna aš upprisa Krists fullni žaš sem fyrir var sagt um.

653. (445, 461, 422) Upprisan stašfestir sannleikann um aš Jesśs sé Guš. Hann hafši sagt: “Žegar žér hefjiš upp Mannssoninn, munuš žér skilja, aš ég er sį sem ég er.” [523] Upprisa hins krossfesta sżnir fram į aš hann var sannarlega “Ég Er”, Sonur Gušs og Guš sjįlfur. Žess vegna gat heilagur Pįll lżst yfir viš Gyšingana: “Fyrirheitiš, sem Guš gaf fešrum vorum, hefur hann efnt viš oss börn žeirra meš žvķ aš reisa Jesśm upp. Svo er ritaš ķ öšrum sįlminum: “Žś ert Sonur minn, ķ dag hef ég fętt žig.”” [524] Upprisa Krists er tengd nįnum böndum holdtekju Sonar Gušs og er fullnusta hennar samkvęmt eilķfri fyrirętlun Gušs.

654. (1987, 1996) Pįskaleyndardómurinn hefur tvęr hlišar: meš dauša sķnum frelsar Kristur okkur frį synd; meš upprisu sinni opnar hann okkur leišina til nżs lķfs. Žetta nżja lķf er umfram allt réttlętingin sem veitir okkur į nż ašgang aš nįš Gušs “til žess aš lifa nżju lķfi, eins og Kristur var upp vakinn frį daušum fyrir dżrš Föšurins.” [525] Ķ réttlętingunni felst bęši sigur yfir daušanum sem syndin olli og nż hlutdeild ķ nįšinni. [526] Hśn fęrir okkur barnaréttinn til aš mennirnir gerist bręšur Krists lķkt og Jesśs sjįlfur kallaši lęrisveina sķna eftir upprisuna: “Fariš og segiš bręšrum mķnum.” [527] Viš erum ekki bręšur af nįttśru heldur fyrir nįšargjöf žvķ žessi barnaréttur aflar okkur raunverulegrar hlutdeildar ķ lķfi Sonarins eina, lķfinu sem var aš fullu opinberaš ķ upprisu hans.

655. (989, 1002) Aš lokum er upprisa Krists - og hinn upprisni Kristur sjįlfur - orsök og uppspretta framtķšarupprisu okkar: “En nś er Kristur upprisinn frį daušum sem frumgróši žeirra, sem sofnašir eru.… Žvķ aš eins og allir deyja fyrir samband sitt viš Adam, svo munu allir lķfgašir verša fyrir samfélag sitt viš Krist.” [528] Hinn upprisni Kristur lifir ķ hjarta trśenda sinna mešan žeir bķša žessarar fullnustu. Ķ Kristi hafa kristnir menn “reynt…krafta komandi aldar” [529] og Kristur dregur lķf žeirra upp ķ hjarta hins gušdómlega lķfs til aš žeir “lifi ekki framar sjįlfum sér, heldur honum sem fyrir žį er dįinn og upprisinn.” [530]

Ķ STUTTU MĮLI

656. Trśin į upprisuna hefur aš višfangi atburš sem ķ sögunni er vottašur af lęrisveinunum sem sannarlega hittu hinn upprisna. Samtķmis er žessi atburšur į leyndardómsfullan hįtt yfirskilvitlegur aš žvķ leyti aš hann snżst um komu mannešlis Krists inn ķ dżrš Gušs.

657. Tóma gröfin og lķnblęjurnar sem žar lįgu eru ķ sjįlfu sér til merkis um aš lķkami Krists, fyrir kraft Gušs, gekk śr greipum dauša og rotnunar. Žetta bjó lęrisveinana undir aš hitta hinn upprisna Drottin.

658. Kristur, “frumburšurinn frį hinum daušu” (Kól 1:18), er upphafiš aš okkar eigin upprisu, jafnvel nś meš réttlętingu sįlar okkar (sbr. Rm 6:4) og sķšar meš hinu nżja lķfi sem hann mun veita lķkama okkar (sbr. Rm 8:11).

« 6. ATRIŠI - “STÉ UPP TIL HIMNA, SITUR VIŠ HĘGRI HÖND GUŠS FÖŠUR ALMĮTTUGS”

659. (645, 66, 697, 642) “Žegar nś Drottinn Jesśs hafši talaš viš žį, var hann upp numinn til himins og settist til hęgri handar Guši.” [531] Lķkami Krists var dżrlegur geršur į žvķ andartaki aš upprisan įtti sér staš eins og sjį mį į hinum nżju og yfirnįttśrlegu eiginleikum sem hann er nś varanlega gęddur. [532] En žį fjörutķu daga mešan hann etur og drekkur meš lęrisveinunum į hefšbundinn hįtt og kennir žeim um konungsrķkiš, er dżrš hans hulin undir mynd venjulegs mannešlis. [533] Sķšasta birting Jesś endar meš žvķ aš mannešli hans fer meš endanlegum hętti inn ķ hina gušdómlegu dżrš sem er tįknaš meš skżi og himninum žar sem hann situr frį žeim tķma viš hęgri hönd Gušs. [534] Einungis meš óvenjulegum og einstökum hętti įtti Jesśs eftir aš birtast Pįli sķšast allra “eins og ótķmaburši” en sem gerši hann aš postula. [535]

660. Hin huldu dżršareinkenni hins upprisna eru gefin til kynna ķ leyndardómsfullum oršum hans viš Marķu Magdalenu: “Ég er ekki enn stiginn upp til Föšur mķns. En faršu til bręšra minna og seg žeim: “Ég stķg upp til Föšur mķns og Föšur yšar, til Gušs mķns og Gušs yšar.”” [536] Žetta bendir til žess aš žaš sé munur ķ birtingu į dżrš hins upprisna Krists og Krists sem upphafinn er viš hęgri hönd Föšurins. Žessi umskipti markast af hinum sögulega og yfirskilvitlega atburši uppstigningarinnar.

661. (461, 792) Žessi sķšasti įfangi er tengdur žeim fyrsta nįnum böndum, žaš er aš segja, nišurstigningunni frį himnum viš holdtekjuna. Einungis sį sem “er śt genginn frį Föšurnum” getur snśiš aftur til Föšurins: Kristur Jesśs. [537] “Enginn hefur stigiš upp til himins, nema sį er steig nišur frį himni, Mannssonurinn.” [538] Mašurinn getur ekki meš nįttśrlegri og sjįlfs sķn atorku fengiš ašgang aš “hśsi Föšur mķns”, aš lķfi og gleši Gušs. [539] Einungis Kristur getur opnaš manninum slķkan ašgang aš viš, limir hans, “vęntum žess aš fį aš fylgja honum eftir žangaš, er hann höfuš vort og upphaf, fór į undan.” [540]

662. (1545, 1137) “Og žegar ég verš hafinn upp frį jöršu, mun ég draga alla til mķn.” [541] Upplyfting Jesś į krossinn tįknar og bošar upplyftingu hans žegar hann stķgur upp til himna og raunar byrjar hana. Jesśs Kristur, hinn eini prestur hins nżja og eilķfa sįttmįla, “gekk ekki inn ķ helgidóm höndum gjöršan… heldur inn ķ sjįlfan himininn, til žess nś aš birtast fyrir augliti Gušs vor vegna.” [542] Žar iškar Kristur stöšugt prestdóm sinn fyrir “žį sem fyrir hann ganga fram fyrir Guš, žar sem hann įvallt lifir til aš bišja fyrir žeim.” [543] Sem “ęšsti prestur hinna komandi gęša” er hann mišjan og gegnir forystuhlutverki viš helgisišina sem heišra Föšurinn į himnum. [544]

663. (648) Framvegis situr Kristur viš hęgri hönd Föšurins: “Af “hęgri hönd Föšurins” skiljum viš heišur og dżrš gušdómsins, žar sem hann sem er Sonur Gušs frį alda öšli, sem Guš, samešlis Föšurnum, situr lķkamlega eftir aš hann ķklęddist holdi og hold hans var dżrlegt gert.” [545]

664. (541) Žegar Sonurinn tekur sęti viš hęgri hönd Föšurins er žaš merki um innleišingu konungsrķkis Messķasar, fullnustu į sżninni sem Danķel spįmašur fékk um Mannssoninn: “Og honum var gefiš vald, heišur og rķki, svo aš honum skyldu žjóna allir lżšir, žjóšir og tungur. Hans vald er eilķft vald, sem ekki skal undir lok lķša, og rķki hans skal aldrei į grunn ganga.” [546] Eftir žennan atburš uršu postularnir vottar rķkisins sem į “mun enginn endir verša.” [547]

Ķ STUTTU MĮLI

665. Uppstigning Krists markar endanlega inngöngu mannešlis Jesś ķ veldi Gušs į himnum, žašan sem hann mun koma aftur (sbr. P 1:11); ķ millitķšinni hylur mannešli žetta hann sjónum mannanna (sbr. Kól 3:3).

666. Jesśs Kristur, höfuš kirkjunnar, fer į undan okkur inn ķ dżrlegt konungsrķki Föšurins til aš viš, limir lķkama hans, fįum lifaš ķ voninni um aš dag einn veršum viš meš honum aš eilķfu.

667. Jesśs Kristur, sem genginn er inn ķ helgidóminn ķ eitt skipti fyrir öll, bišur okkur stöšugt įrnašar sem mešalgangarinn er fullvissar okkur um aš śthelling Heilags Anda sé varanleg.

« 7. ATRIŠI - “OG MUN ŽAŠAN KOMA AŠ DĘMA LIFENDUR OG DAUŠA”

I. HANN MUN KOMA AFTUR Ķ DŻRŠ

Kristur rķkir žegar ķ gegnum kirkjuna…

668. (450, 518) “Žvķ aš til žess dó Kristur og varš aftur lifandi, aš hann skyldi drottna bęši yfir daušum og lifandi.” [548] Uppstigning Krists til himna žżšir aš hann hefur ķ mannešli sķnu įtt hlut ķ krafti og veldi Gušs. Jesśs Kristur er Drottinn: Hann hefur ķ sér allt vald į himni sem į jöršu. Hann er “ofar hverri tign og valdi og mętti, ofar öllum herradómi og sérhverju nafni, sem nefnt er” žvķ aš “allt hefur [Faširinn] lagt undir fętur honum.” [549] Kristur er Drottinn yfir allri veröldinni og sögunni. Ķ honum er saga mannsins og raunar öll sköpunin “safnaš undir eitt höfuš” og uppfyllt meš óvišjafnanlegum hętti. [550]

669. (792, 1088, 541) Sem Drottinn er Kristur einnig höfuš kirkjunnar, sem er lķkami hans. [551] Tekinn upp til himna og dżrlega geršur eftir aš hafa uppfyllt aš fullu erindi sitt, er Kristur į jöršinni ķ kirkju sinni. Endurlausnin er uppspretta valdsins sem Kristur, fyrir veršleika Heilags Anda, hefur yfir kirkjunni. “Kirkjan, eša, meš öšrum oršum, konungsrķki Krists…nś mešal vor į leyndardómsfullan hįtt” er “fyrsti frjóangi žessa gušsrķkis hér į jöršu”. [552]

670. (1042, 825, 547) Eftir uppstigninguna hefur fyrirętlun Gušs gengiš til fullnustu sinnar. Hafin er hjį okkur “hin sķšasta stund”. [553] “Endir aldanna er žegar kominn yfir okkur og endurnżjun heimsins er ekki einungis endanlega hafinn heldur er hśn nś fyrirséš meš raunverulegum hętti žvķ aš kirkjan į jöršu er žegar gędd sönnum heilagleika žótt ófullkominn sé”. [554] Konungsrķki Krists sżnir nęrveru sķna meš jarteiknunum sem fylgir žvķ aš kirkjan kunngerir žaš. [555]

…žar til allir hlutir eru undir hann settir

671. (1043, 769, 773, 1043, 2046, 2817) Enda žótt veldi Krists sé žegar til stašar ķ kirkju hans į engu aš sķšur eftir aš uppfylla žaš “meš mętti og mikilli dżrš” viš endurkomu konungsins til jaršar. [556] Žetta veldi bżr enn viš įrįsir illra afla enda žótt žau hafi veriš endanlega sigruš meš pķslargöngu Krists. [557] Žar til allt er undir hann sett, “žar til kominn er nżr himinn og nż jörš žar sem réttlęti bżr, mun hin strķšandi kirkja, ķ sakramentum sķnum og stofnunum, sem tilheyra lķšandi stund, bera mynd žessa heims sem lķša mun undir lok og hśn tekur sér sjįlf stöšu mešal skapana sem enn strita og stynja og bķša opinberunar barna Gušs.” [558] Žess vegna bišja kristnir menn, sérstaklega ķ evkaristķunni, um skjóta endurkomu Krists meš žvķ aš segja viš hann: [559] Marana ta! “Drottinn vor, kom žś!” [560]

672. (732, 2612) Fyrir uppstigningu sķna sagši Kristur aš stundin vęri enn ekki runnin upp fyrir dżrlega stofnun Messķasar rķkisins sem Ķsrael beiš eftir. [561] Žaš įtti, samkvęmt spįmönnunum, aš fęra öllum mönnum endanlega tilhögun réttlętis, kęrleika og frišar. [562] Nśverandi tķmi er samkvęmt Drottni tķmi Heilags Anda og vitnisburšar, en einnig tķmi sem ber ennžį merki “neyšar” og vondra daga sem hlķfa ekki kirkjunni [563] og sem koma barįttu hinna sķšustu daga til leišar. Žetta er tķmi bišar og vöku. [564]

Dżrleg endurkoma Krists, von Ķsraels

673. (1040, 1048) Koma Krists ķ dżrš hefur veriš nęr yfirvofandi sķšan uppstigninguna, [565] žótt “ekki er žaš yšar aš vita tķma eša tķšir sem Faširinn setti af sjįlfs sķn valdi”. [566] Žessi koma, sem bošar heimsslit, gęti įtt sér staš hvenęr sem er jafnvel žótt žaš “dragist” aš hśn og sķšasta reynslan komi. [567]

674. (840, 58) Į hverjum tķmapunkti ķ sögunni er dżrlegri komu Messķasar frestaš žar til “allur Ķsrael” višurkennir hann žvķ “forheršing er komin yfir nokkurn hluta af Ķsrael” ķ “vantrś” žeirra gegn Jesś. [568] Heilagur Pétur segir viš Gyšinganna ķ Jerśsalem eftir hvķtasunnuna: “Gjöriš žvķ išrun og snśiš yšur, aš syndir yšar verši afmįšar. Žį munu koma endurlķfgunartķmar frį augliti Drottins, og hann mun senda Krist, sem yšur er fyrirhugašur, sem er Jesśs. Hann į aš vera ķ himninum allt til žess tķma, žegar Guš endurreisir alla hluti, eins og hann hefur sagt fyrir munn sinna heilögu spįmanna frį alda öšli.” [569] Og heilagur Pįll segir žaš sama: “Žvķ ef žaš varš sįttargjörš fyrir heiminn, aš žeim var hafnaš, hvaš veršur žį upptaka žeirra annaš en lķf af daušum?” [570] “Komi allir” Gyšingar inn ķ hjįlpręši Messķasar ķ kjölfar žess aš “heišingjarnir eru allir komnir inn” [571] veršur lżš Gušs kleift aš nį “vaxtartakmarki Krists fyllingar” žar sem “Guš sé allt ķ öllu”. [572]

Sķšasta reynsla kirkjunnar

675. (769) Įšur en Kristur kemur aftur veršur kirkjan aš ganga ķ gegnum lokareynslu sem mun veikja trś margra trśenda. [573] Ofsóknirnar sem fylgja vegferš hennar sem pķlagrķmur į jöršu [574] munu afhjśpa “lögleysiš…ķ leyndum” ķ lķki trśarblekkinga sem sżnast bjóša mönnum lausn frį vandamįlum žeirra gegn žvķ aš žeir falli frį sannleikanum. Mesta trśarblekkingin er andkristurinn, fölsuš frelsaratrś žar sem mašurinn gerir sjįlfan sig dżrlegan ķ staš Gušs og Messķasar hans sem kominn er ķ holdinu. [575]

676. (2425) Blekking andkristsins byrjar aš mótast ķ heiminum ķ hvert sinn sem žaš er fullyrt aš innan sögunnar sé hęgt aš framkvęma Messķasar vonina sem einungis veršur uppfyllt handan sögunnar fyrir dóminn viš heimsslit. Kirkjan hefur hafnaš jafnvel breyttum myndum af žessari fölsun į hinu komandi rķki undir nafninu žśsaldahyggja (žśsundįrarķki) [576] sérstaklega ķ veraldlegri og “ķ ešli sér rangsnśinni” pólitķskri śtgįfu af frelsaratrś. [577]

677. (1340, 2853) Kirkjan mun ganga inn ķ dżrš konungsrķkisins einungis ķ gegnum žessa sķšustu pķslargöngu žegar hśn mun fylgja Drottni sķnum ķ dauša hans og upprisu. [578] Rķkiš veršur žannig ekki fullnaš meš sögulegri sigurgleši kirkjunnar vegna stigvaxandi yfirrįša hennar heldur einungis meš sigri Gušs yfir sķšustu śtbreišslu illskunnar sem mun orsaka žaš aš brśšur hans kemur nišur frį himnum. [579] Stórsigur Gušs į uppreisn illskunnar mun taka į sig mynd hins hinsta dóms eftir sķšasta umbrotiš ķ himingeimi žessa lķšandi heims. [580]

II. AŠ DĘMA LIFENDUR OG DAUŠA (1038-1041)

678. (1470) Jesśs fetar ķ fótspor spįmannanna og Jóhannesar skķrara og bošar ķ prédikunum sķnum dóminn į efsta degi. [581] Žį mun breytni hvers og eins og leyndarmįl hjartans koma fram ķ dagsljósiš[582] Žį mun hin refsiverša vantrś sem mat einskis nįš Gušs verša sakfelld. [583] Višhorf okkar til nįungans mun leiša ķ ljós hvort viš höfum tekiš viš eša hafnaš nįš Gušs og kęrleika. [584] Į efsta degi mun Jesśs segja: “Sannlega segi ég yšur, žaš allt, sem žér gjöršuš einum minna minnstu bręšra, žaš hafiš žér gjört mér.” [585]

679. (1021) Kristur er Drottinn eilķfs lķfs. Hann hefur fullan rétt til aš fella endanlegan dóm um verk og hjarta mannanna sem tilheyra honum, endurlausnara heimsins. Hann “öšlašist” žennan rétt meš krossi sķnum. Faširinn hefur “fališ Syninum allan dóm”. [586] Engu aš sķšur kom Sonurinn ekki til aš dęma heldur til aš frelsa og gefa lķfiš sem hann hefur ķ sjįlfum sér. [587] Meš žvķ aš hafna nįšinni ķ žessu lķfi dęmir mašurinn žegar sjįlfan sig, veršur launaš samkvęmt verkum sķnum, og getur jafnvel fyrirdęmt sjįlfan sig um alla eilķfš meš žvķ aš hafna Anda kęrleikans. [588]

Ķ STUTTU MĮLI

680. Kristur Drottinn rķkir žegar ķ gegnum kirkjuna en allir hlutir žessa heims eru ekki enn undir hann settir. Rķki Krists mun ekki hrósa sigri fyrr en eftir sķšustu įrįs hinna illu afla.

681. Į efsta degi viš lok heimsins mun Kristur koma ķ dżrš til aš fullna hinn endanlega sigur hins góša yfir hinu vonda. Lķkt og hveitikorn og illgresi hefur hiš góša og hiš vonda vaxiš upp saman allt ķ gegnum söguna.

682. Žegar hann kemur viš lok tķmanna til aš dęma lifendur og dauša mun hinn dżrlegi Kristur opinbera hiš leynda innręti hjartans og gjalda hverjum manni samkvęmt verkum hans og eftir žvķ hvort hann tók viš eša hafnaši nįšinni.

Nęsti kafli

---

Óopinber śtgįfa © Reynir K. Gušmundsson žżddi Brįšabirgšažżšing

---

1. Gl 4:4-5.
2. Mk 1:1.
3. Mk 1:11; sbr. Lk 1:55, 68.
4. Jh 13:3.
5. Jh 3:13; 6:33.
6. 1Jh 4:2.
7. Jh 1:14, 16.
8. Mt 16:16.
9. Sbr. Mt 16:18; hl. Leó mikli, Sermo 4, 3: PL 54, 150-152; 51, 1: PL 54, 308-309; 62, 2: PL 54, 350-351; 83, 3: PL 54, 431-432.
10. Ef 3:8.
11. P 4:20.
12. 1Jh 1:1-4.
13. CT 5.
14. CT 5.
15. CT 5.
16. CT 6; sbr. Jh 7:16.
17. Fl 3:8-11.
18. Sbr. Lk 1:31.
19. Mt 1:21;sbr. Mk 2:7.
20. 5M 5:6.
21. Sbr. Sl 51:4, 12.
22. Sbr. Sl 79:9.
23. Sbr. Jh 3:18; P 2:21; 5:41; 3Jh 7; Rm 10:6-13.
24. P 4:12; sbr. 9:14; Jk 2:7.
25. Sbr. 2M 25:22; 3M 16:2, 15-16; 4M 7:89; Sr 50:20; Heb 9:5, 7.
26. Rm 3:25; 2Kor 5:19.
27. Fl 2:9-10; Jh 12:28.
28. Sbr. P 16:16-18; 19:13-16; Mk 16:17; Jh 15:16.
29. Sbr. 2M 29:7; 3M 8:12; 1S 9:16, 10:1; 16:1, 12-13; 1Kon 1:39; 19:16.
30. Sbr. Sl 2:2; P 4:26-27.
31. Sbr. Jes 11:2; 61:1; Sk 4:14; 6:13; Lk 4:16-21.
32. Lk 2:11.
33. Jh 10:36; sbr. Lk 1:35.
34. Mt 1:20; sbr. Mt 1:16; Rm 1:1; 2Tm 2:8; Opb 22:16.
35. Hl. Ķreneus, Adv. haeres, 3, 18, 3: PG 7/1, 934.
36. P 10:38; Jh 1:31.
37. Mk 1:24; Jh 6:69; P 3:14.
38. Sbr. Mt 2:2; 9:27; 12:23; 15:22; 20:30; 21:9, 15.
39. Sbr. Jh 4:25-26; 6:15; 11:27; Mt 22:41-46; Lk 24:21.
40. Sbr. Mt 16:16-23.
41. Jh 3:13; Mt 20:28; sbr. Jh 6:62; Dn 7:13; Jes 53:10-12.
42. Sbr. Jh 19:19-22; Lk 23:39-43.
43. P 2:36.
44. Sbr. 5M 14:1; (LXX) 32:8; Jb 1:6; 2M 4:22; Hs 2:1; 11:1; Jer 3:19; Sr 36:11; SS 18:13; 2S 7:14; Sl 82:6.
45. Sbr. 1Kro 17:13; Sl 2:7; Mt 27:54; Lk 23:47.
46. Mt 16:16-17.
47. Gl 1:15-16.
48. P 9:20.
49. Sbr. 1Ž 1:10; Jh 20:31; Mt 16:18.
50. Lk 22:70; sbr. Mt 26:64; Mk 14:61-62.
51. Sbr. Mt 11:27; 21:34-38; 24:36.
52. Mt 5:48; 6:8-9; 7:21; Lk 11:13; Jh 20:17.
53. Sbr. Mt 3:17; sbr. Mt 17:5.
54. Jh 3:16; sbr. 10:36.
55. Jh 3:18.
56. Mk 15:39.
57. Rm 1:3; sbr. P 13:33.
58. Jh 1:14.
59. Sbr. 2M 3:14.
60. Sbr. 1Kor 2:8.
61. Sbr. Mt 22:41-46; sbr. P 2:34-36; Heb 1:13; Jh 13:13.
62. Sbr. Mt 8:2; 14:30; 15:22; o.s. frv.
63. Sbr. Lk 1:43; 2:11.
64. Jh 20:28; Jh 21:7.
65. Sbr. P 2:34-36; Rm 9:5; Tt 2:13; Opb 5:13; Fl 2:6.
66. Sbr. Rm 10:9; 1Kor 12:3; Fl 2:9-11.
67. Sbr. Opb 11:15; Mk 12:17; P 5:29.
68. GS 10 § 3; sbr. 45 § 2.
69. 1Kor 16:22; Opb 22:20.
70. 1Jh 4:10; 4:14; 3:5.
71. Hl. Gregorķus frį Nyssa, Orat. catech. 15: PG 45, 48B.
72. 1Jh 4:9.
73. Jh 3:16.
74. Mt 11:29; Jh 14:6.
75. Mk 9:7; sbr. 5M 6:4-5.
76. Jh 15:12.
77. Sbr. Mk 8:34.
78. 2Pt 1:4.
79. Hl. Ķreneus, Adv. haeres, 3, 19, 1: PG 7/1 939.
80. Hl. Ažanasķus, De incarnatione, 54, 3: PG 25, 192B.
81. Hl. Tómas frį Akvķnó, Opusculum 57 in festo Corporis Christi, 1-4.
82. Jh 1:14.
83. Fl 2:5-8; sbr. tķšir, laugardagur, lofgjörš viš aftansöng.
84. Heb 10:5-7, tilvitnun ķ Sl 40:7-9 (LXX).
85. 1Jh 4:2.
86. 1Tm 3:16.
87. Sbr. 1Jh 4:2-3; 2Jh 7.
88. Fyrsta kirkjužingiš ķ Nķkeu (325): DS 130, 126.
89. Kirkjužingiš ķ Efesus (431): DS 250.
90. Kirkjužingiš ķ Efesus: DS 251.
91. Kirkjužingiš ķ Kalkedon (451): DS 301; sbr. Heb 4:15.
92. Kirkjužingiš ķ Kalkedon: DS 302.
93. Annaš kirkjužingiš ķ Konstantķnópel (553): DS 424.
94. Annaš kirkjužingiš ķ Konstantķnópel (553): DS 432; sbr. DS 424; kirkjužingiš ķ Efesus: DS 255.
95. Tķšir, 1. janśar, andstef viš óttusöng; sbr. hl. Leó mikli, Sermo in nat. Dom. 1, 2; PL 54, 191-192.
96. Helgisišir hl. Jóhannesar Krżsostomus; Troparion "O mongenes".
97. GS 22 § 2.
98. Sbr. Jh 14:9-10.
99. GS 22 § 2.
100. Sbr. Damasus I: DS 149.
101. Lk 2:52.
102. Sbr. Mk 6:38; 8:27; Jh 11:34; o.s.frv.
103. Fl 2:7.
104. Sbr. hl. Gregorķus mikli, "Sicut aqua" ad Eulogium, Epist. Lib. 10, 39: PL 77, 1097 A o.įfr.; DS 475.
105. Hl. Maxķmus jįtari, Qu. et dub. 66: PG 90, 840A.
106. Sbr. Mk 14:36; Mt 11:27; Jh 1:18; 8:55; o.s.frv.
107. Sbr. Mk 2:8; Jh 2:25; 6:61; o.s.frv.
108. Sbr. Mk 8:31; 9:31; 10:33-34; 14:18-20, 26-30.
109. Sbr. Mk 13:32; P 1:7.
110. Sbr. žrišja kirkjužingiš ķ Konstantķnópel (681): DS 556-559.
111. Žrišja kirkjužingiš ķ Konstantķnópel: DS 556.
112. Sbr. kirkjužingiš ķ Lateran (649): DS 504.
113. Gl 3:1; sbr. annaš kirkjužingiš ķ Nķkeu (787): DS 600-603.
114. Rómversk kažólska messubókin, 1. forgildi jólamessunnar.
115. Annaš kirkjužingiš ķ Nķkeu: DS 601.
116. Gl 2:20.
117. Sbr. Jh 19:34.
118. Pķus XII, heimsbréfiš, Haurietis aquas (1956): DS 3924; sbr. DS 3812.
119. Gl 4:4.
120. Kól 2:9.
121. Lk 1:34-35.
122. Sbr. Jh 16:14-15.
123. Sbr. Mt 1:20; 2:1-12; Lk 1:35; 2:8-20; Jh 1:31-34; 2:11.
124. P 10:38.
125. Gl 4:4; Heb 10:5.
126. Lk 1:27.
127. LG 56; sbr. LG 61.
128. Sbr. 1M 3:15, 20.
129. Sbr. 1M 18:10-14; 21:1-2.
130. Sbr. 1Kor 1:17; 1S 1.
131. LG 55.
132. LG 56.
133. Lk 1:28.
134. Lk 1:28.
135. Pķus IX, Ineffabilis Deus, 1854: DS 2803.
136. LG 53, 56.
137. Sbr. Ef 1:3-4.
138. LG 56.
139. Lk 1:28-38; sbr. Rm 1:5.
140. Sbr. LG 56.
141. Hl. Ķreneus, Adv. haeres, 3, 22, 4: PG 7/1; 959A.
142. Hl. Ķreneus, Adv. haeres, 3, 22, 4: PG 7/1; 959A.
143. LG 56; Efifanķus, Haer. 78, 18: PG 42, 728CD-729AB; hl. Hķerónżmus, Ep. 22, 21: PL 22, 408.
144. Lk 1:43; Jh 2:1; 19:25; sbr. Mt 13:55; o. fl.
145. Kirkjužingiš ķ Efesus (431): DS 251.
146. Kirkjužingiš ķ Lateran (649): DS 503; sbr. DS 10-64.
147. Hl. Ignatķus frį Antķokkķu, Ad Smyrn., 1-2.
148. Sbr. Mt 1:18-25; Lk 1:26-38.
149. Mt 1:20.
150. Jes 7:14 skv. LXX, vitnaš til ķ Mt 1:23.
151. Sbr. hl. Jśstķnus, Dial., 99, 7: PG 6, 708-709; Órķgenes, Contra Celsum 1, 32, 69: PG 11, 720-721; o.fl.
152. Dei Filius 4: DS 3016.
153. Hl. Ignatķus frį Antķokkķu, Ad Eph. 19, 1; sbr. 1Kor 2:8.
154. Sbr. DS 291; 294; 427; 442; 503; 571; 1880.
155. LG 57.
156. Sbr. LG 52.
157. Sbr. Mk 3:31-35; 6:3; 1Kor 9:5; Gl 1:19.
158. Mt 13:55; 28:1; sbr. Mt 27:56.
159. Sbr. 1M 13:8; 14:16; 29:15; o.s.frv.
160. LG 63; sbr. Jh 19:26-27; Rm 8:29; Opb 12:17.
161. Kirkjužingiš ķ Friuli (796): DS 619; sbr. Lk 2:48-49.
162. 1Kor 15:47.
163. Jh 3:34.
164. Jh 1:16; sbr. Kól 1:18.
165. Lk 1:34; sbr. Jh 3:9.
166. Jh 1:13.
167. Sbr. 2Kor 11:2.
168. LG 63; sbr. 1Kor 7:34-35.
169. Hl. Įgśstķnus, De virg., 3: PL 40, 398.
170. LG 64; sbr. 63.
171. P 1:1-2.
172. Sbr. Jh 20:30.
173. Jh 20:31.
174. Sbr. Mk 1:1; Jh 21:24.
175. Sbr. Lk 2:7; Mt 27:48; Jh 20:7.
176. Kól 2:9.
177. Jh 14:9; Lk 9:35; sbr. Mt 17:5; Mk 9:7 ("minn elskaši Sonur").
178. 1Jh 4:9.
179. Sbr. Ef 1:7; Kól 1:13-14; 1Pt 1:18-19.
180. Sbr. 2Kor 8:9.
181. Sbr. Lk 2:51.
182. Sbr. Jh 15:3.
183. Mt 8:17; sbr. Jes 53:4.
184. Sbr. Rm 4:25.
185. Hl. Ķreneus, Adv. haeres, 3, 18, 1: PG 7/1, 932.
186. Hl. Ķreneus, Adv. haeres, 3, 18, 7: PG 7/1, 937; sbr. 2, 22, 4.
187. Jóhannes Pįll II, RH 11.
188. 1Kor 15:3; Rm 4:25.
189. 1Jh 2:1; Heb 7:25.
190. Heb 9:24.
191. GS 38; sbr. Rm 15:5; Fl 2:5.
192. Sbr. Jh 13:15; Lk 11:1; Mt 5:11-12.
193. GS 22 § 2.
194. Hl. Jóhannes Eudes, Tractatus de regno Iesu.
195. Heb 9:15.
196. Sbr. P 13:24; Mt 3:3.
197. Lk 1:76; sbr. 7:26; Mt 11:13.
198. Jh 1:29; sbr. P 1:22; Lk 1:41; 16:16; Jh 3:29.
199. Lk 1:17; sbr. Mk 6:17-29.
200. Sbr. Opb 22:17.
201. Jh 3:30.
202. Sbr. Lk 2:6-7.
203. Sbr. Lk 2:8-20.
204. Kontakion eftir Romanos Melodos.
205. Sbr. Mt 18:3-4.
206. Jh 3:7; 1:12; 1:13; sbr. Mt 23:12.
207. Sbr. Gl 4:19.
208. Tķšabęn, įtti dagur jóla, andstef I viš kvöldbęn.
209. Sbr. Lk 2:21.
210. Sbr. Gl 4:4.
211. Sbr. Kól 2:11-13.
212. Mt 2:1; sbr. tķšabęn, Epiphania, kvöldbęn II, andstef viš Lofsöng Marķu.
213. Sbr. Mt 2:2; 4M 24:17-19; Opb 22:16.
214. Sbr. Jh 4:22; Mt 2:4-6.
215. Hl. Leó mikli, Sermo 3 in epiphania Domini 1-3, 5: PL 54, 242; Rómversk kažólsk messubók, pįskavaka 26, bęn eftir 3. lestur.
216. Sbr. Lk 2:22-39; 2M 13:2, 12-13.
217. Sbr. Mt 2:13-18.
218. Jh 1:11.
219. Sbr. Jh 15:20.
220. Sbr. Mt 2:15; Hs 11:1.
221. Sbr. Gl 4:4.
222. Lk 2:51-52.
223. Lk 22:42.
224. Sbr. Rm 5:19.
225. Pįll VI ķ Nasaret 5. janśar 1964.
226. Sbr. Lk 2:41-52.
227. Lk 2:49 br.
228. Sbr. Lk 3:23; P 1:22.
229. Lk 3:3.
230. Sbr. Lk 3:10-14; Mt 3:7; 21:32.
231. Mt 3:13-17.
232. Jh 1:29; sbr. Jes 53:12.
233. Sbr. Mk 10:38; Lk 12:50.
234. Mt 3:15; sbr. 26:39.
235. Sbr. Lk 3:22; Jes 42:1.
236. Jh 1:32; sbr. Jes 11:2.
237. Mt 3:16.
238. Rm 6:4.
239. Hl. Gregorķus frį Nazianzus, Oratio, 40, 9: PG 36, 369.
240. Hl. Hilarķus frį Poitiers, In Matth. 2, 5: PL 9, 927.
241. Sbr. Mk 1:12-13.
242. Lk 4:13.
243. Sbr. Sl 95:10; Mk 3:27.
244. Sbr. Mt 16:21-23.
245. Heb 4:15.
246. Mk 1:14-15.
247. LG 3.
248. LG 2.
249. LG 5.
250. Jh 12:32; sbr. LG 3.
251. Sbr. Mt 8:11; 10:5-7; 28:19.
252. LG 5; sbr. Mk 4:14, 26-29; Lk 12:32.
253. Lk 4:18; sbr. 7:22.
254. Mt 5:3.
255. Sbr. Mt 11:25.
256. Sbr. Mt 21:18; Mk 2:23-26; Jh 4:6-7; 19:28; Lk 9:58.
257. Sbr. Mt 25:31-46.
258. Mk 2:17; sbr. 1Tm 1:15.
259. Lk 15:7; sbr 7:11-32.
260. Mt 26:28.
261. Sbr. Mk 4:33-34.
262. Sbr. Mt 13:44-45; 22:1-14.
263. Sbr. Mt 21:28-32.
264. Sbr. Mt 13:3-9.
265. Sbr. Mt 25:14-30.
266. Mt 13:11.
267. Mk 4:11; sbr. Mt 13:10-15.
268. P 2:22; sbr. Lk 7:18-23.
269. Sbr. Jh 5:36; 10:25, 38.
270. Sbr. Mk 5:25-34; 10:52; o.s.frv.
271. Sbr. Jh 10:31-38.
272. Mt 11:6.
273. Sbr. Jh 11:47-48; Mk 3:22.
274. Sbr. Jh 6:5-15; Lk 19:8; Mt 11:5.
275. Sbr. Lk 12:13-14; Jh 18:36.
276. Sbr. Jh 8:34-36.
277. Mt 12:26, 28.
278. Jh 12:31; sbr. Lk 8:26-39.
279. Tķšir, föstutķmi, dymbilvika, kvöldbęn, hymni Vexilla Regis: "Regnavit a ligno Deus." Ķsl. texti Stefįn frį Hvķtadal, sbr. Sįlmar og messusöngvar, kažólska kirkjan 1996.
280. Sbr. Mk 3:13-19.
281. Lk 9:2.
282. Lk 22:29-30.
283. Sbr. Mk 3:16; 9:2; Lk 24:34; 1Kor 15:5.
284. Mt 16:18.
285. 1Pt 2:4.
286. Sbr. Lk 22:32.
287. Mt 16:19.
288. Jh 21:15-17; sbr. 10:11.
289. Sbr. Mt 18:18.
290. Mt 16:21.
291. Sbr. Mt 16:22-23; Mt 17:23; Lk 9:45.
292. Sbr. Mt 17:1-8 og hlišstętt; 2Pt 1:16-18.
293. Lk 9:31.
294. Lk 9:35.
295. Lk 24:26.
296. Sbr. Lk 24:27.
297. Sbr. Jes 42:1.
298. Hl. Tómas frį Akvķnó, STh III, 45, 4 ad 2.
299. Bżsanskir helgisišir, messudagur ummyndunarinnar, Kontakion.
300. Hl. Tómas frį Akvķnó, STh III, 45, 4, ad 2.
301. Fl 3:21.
302. P 14:22.
303. Hl. Agśstķnus, Sermo 78, 6: PL 38, 492-493; sbr. Lk 9:33.
304. Lk 9:51; sbr. Jh 13:1.
305. Lk 13:33; sbr. Mk 8:31-33; 9:31-32; 10:32-34.
306. Mt 23:37.
307. Lk 19:41-42.
308. Lk 1:32; sbr. Mt 21:1-11; Jh 6:15.
309. Sl 24:7-10; Sk 9:9.
310. Sbr. Jh 18:37.
311. Sbr. Mt 21:15-16; sbr. Sl 8:3; Lk 19:38; 2:14.
312. Sbr. Sl 118:26.
313. Heb 9:26.
314. LK 24:26-27; 44-45.
315. Mk 8:31; Mt 20:19.
316. Sbr. DV 19.
317. Sbr. Mk 3:6; 14:1.
318. Sbr. Mt 12:24; Mk 2:7; 14-17; 3:1-6; 7:14-23.
319. Sbr. Mk 3:22; Jh 8:48; 10:20.
320. Sbr. Mk 2:7; Jh 5:18; 7;12; 7:52; 8:59; 10:31, 33.
321. Lk 2:34.
322. Sbr. Jh 1:19; 2:18; 5:10; 7:13: 9:22; 18:12; 19:38; 20:19.
323. Sbr. Jh 7:48-49.
324. Sbr. Lk 13:31.
325. Sbr. Lk 7:36; 14:1.
326. Sbr. Mt 22:23-34; Lk 20:39.
327. Sbr. Mt 6:18.
328. Sbr. Mk 12:28-34.
329. Mt 5:17-19.
330. Sbr. Mt 5:19.
331. Sbr. Jh 8:46.
332. Sbr. Jh 7:19; P 13:38-41; 15:10.
333. Jk 2:10; sbr. Gl 3:10; 5:3.
334. Sbr. Rm 10:2.
335. Sbr. Mt 15:3-7; Lk 11:39-54.
336. Sbr. Jes 53:11; Heb 9:15.
337. Sbr. Gl 4:4.
338. Jer 31:33; Jes 42:3, 6.
339. Gl 3:13; 3:10; Heb 9:15.
340. Sbr. Jh 11:28; 3:2; Mt 22:23-24, 34-36.
341. Sbr. Mt 12:5; 9:12; Mk 2:23-27; Lk 6:6-9; Jh 7:22-23.
342. Mt 7:28-29.
343. Sbr. Mt 5:1.
344. Mt 5:33-34.
345. Mk 7:13; sbr. 7:8.
346. Mk 7:18-21; sbr. Gl 3:24.
347. Sbr. Jh 5:36; 10:25, 37-38; 12:37.
348. Sbr. 4M 28:8; Mt 12:5; Mk 2:25-27; Lk 13:15-16; 14:3-4; Jh 7:22-24.
349. Lk 2:22-39.
350. Sbr. Lk 2:46-49.
351. Sbr. Lk 2:41.
352. Sbr. Jh 2:13-14; 5:1, 14; 7:1, 10, 14; 8:2; 10:22-23.
353. Sbr. Mt 21:13.
354. Jh 2:16-17; sbr. Sl 69:10.
355. Sbr. P 2:46; 3:1; 5:20, 21; o.s.frv.
356. Sbr. Mt 24:1-2.
357. Sbr. Mt 24:3; Lk 13:35.
358. Sbr. Mk 14:57-58; Mt 27:39-40.
359. Sbr. Mt 8:4; 16:18; 17:24-27; Lk 17:14; Jh 4:22; 18:20.
360. Sbr. Jh 2:21; Mt12:6.
361. Sbr. Jh 2:18-22.
362. Jh 4:21; sbr. Jh 4:23-24; Mt 27:51; Heb 9:11; Opb 21:22.
363. Sbr. Lk 2:34; 20:17-18; Sl 118:22.
364. Sbr. Lk 5:30; 7:36; 11:37; 14:1.
365. Lk 18:9; 5:32;; sbr. Jh 7:49; 9:34.
366. Sbr. Jh 8:33-36; 9:40-41.
367. Sbr. Mt 9:13; Hs 6:6.
368. Sbr. Lk 15:1-2, 22-32.
369. Mk 2:7.
370. Sbr. Jh 5:18; 10:33; 17:6, 26.
371. Sbr. Mt 12:6, 30, 36, 37, 41-42.
372. Jh 8:58; 10:30.
373. Sbr. Jh 10:36-38.
374. Sbr. Jh 3:7; 6:44.
375. Sbr. Jes 53:1.
376. Sbr. Mk 3:6; Mt 26:64-66.
377. Sbr. Lk 23:34; P 3:17-18; Mk 3:5; Rm 11:25, 20
378. Jh 12:42; sbr. 7:50; 9:16-17; 10:19-21; 19:38-39.
379. P 6:7; 15:5; 21:20.
380. Sbr. Jh 9:16; Jh 10:19.
381. Sbr. Jh 9:22.
382. Jh 11:48-50.
383. Sbr. Mt 26:66; Jh 18:31; Lk 23:2, 19.
384. Sbr. Jh 19:12, 15, 21.
385. Sbr. Mk 15:11; P 2:23, 36; 3:13-14; 4:10; 5:30; 7:52; 10:39; 13:27-28; 1Ž 2:14-15.
386. Sbr. Lk 23:34; P 3:17.
387. Mt 27:25; sbr. P 5:28; 18:6.
388. NA 4.
389. Rómverska trśfręšsluritiš I, 5, 11; sbr. Heb 12:3.
390. Sbr. Mt 25:45; P 9:4-5.
391. Rómverska trśfręšsluritiš I, 5, 11; sbr. Heb 6:6; 1Kor 2:8.
392. Hl. Frans frį Assisi, Admonitio 5, 3.
393. P 2:23.
394. Sbr. P 3:13.
395. P 4:27-28; sbr. Sl 2:1-2.
396. Sbr. Mt 26:54; Jh 18:36; 19:11; P 3:17-18.
397. Jes 53:11; sbr. 53:12; Jh 8:34-36; P 3:14.
398. 1Kor 15:3; sbr. einnig P 3:18, 7:52; 13:29; 26:22-23.
399. Sbr. Jes 53:7-8 og P 8:32-35.
400. Sbr. Mt 20:28.
401. Sbr. Lk 24:25-27, 44-45.
402. 1Pt 1:18-20.
403. Sbr. Rm 5:12; 1Kor 15:56.
404. 2Kor 5:21; sbr. Fl 2:7; Rm 8:3.
405. Sbr. Jh 8:46.
406. Mk 15:34; Sl 22:2; sbr. Jh 8:29.
407. Rm 8:32, 5:10.
408. 1Jh 4:10; 4:19.
409. Rm 5:8.
410. Mt 18:14.
411. Mt 20:28; sbr. Rm 5:18-19.
412. Kirkjužingiš ķ Quiercy (853): DS 624; sbr. 2Kor 5:15; 1Jh 2:2.
413. Jh 6:38.
414. Heb 10:5-10.
415. Jh 4:34.
416. 1Jh 2:2.
417. Jh 10:17; 14:31.
418. Sbr. Lk 12:50; 22:15; Mt 16:21-23.
419. Jh 12:27.
420. Jh 18:11.
421. Jh 19:30; 19:28.
422. Jh 1:29; sbr. Lk 3:21; Mt 3:14-15; Jh 1:36.
423. Jes 53:7, 12; sbr. Jer 11:19; 2M 12:3-14; Jh 19:36; 1Kor 5:7.
424. Mk 10:45.
425. Jh 13:1; 15:13.
426. Sbr. Heb 2:10, 17-18; 4:15; 5:7-9.
427. Jh 10:18.
428. Sbr. Jh 18:4-6; Mt 26:53.
429. Rómverska trśfręšsluritiš, EP 111,; sbr. Mt 26:20; 1Kor 11:23.
430. Lk 22:19; Mt 26:28; sbr. 1Kor 5:7.
431. 1Kor 11:25.
432. Sbr. Lk 22:19.
433. Jh 17:19; sbr. kirkjužingiš ķ Trent: DS 1752; 1764.
434. Sbr. Mt 26:42; Lk 22:20.
435. Fl 2:8; Mt 26:39; sbr. Heb 5:7-8.
436. Sbr. Rm 5:12; Heb 4:15.
437. P 3:15; Opb 1:18; Jh 1:4; 5:26.
438. 1Pt 2:24; sbr. Mt 26:42.
439. Jh 1:29; sbr. 8:34-36; 1Kor 5:7; 1Pt 1:19.
440. Mt 26:28; sbr. 2M 24:8; 3M 16:15-16; 1Kor 11:25.
441. Sbr. Heb 10:10.
442. Sbr. Jh 10:17-18, 15:13; Heb 9:14; 1Jh 4:10.
443. Rm 5:19.
444. Jes 53:10-12.
445. Sbr. kirkjužingiš ķ Trent (1547): DS 1529.
446. Jh 13:1.
447. Sbr. Gl 2:20; Ef 5:2, 25.
448. 2Kor 5:14.
449. Sbr. Heb 5:9.
450. Kirkjužingiš ķ Trent: DS 1529.
451. Tķšir, föstutķmi, dymbilvika, kvöldbęn, hymni Vexilla Regis.
452. 1Tm 2:5.
453. GS 22 § 5; sbr. § 2.
454. Mt 16:24.
455. 1Pt 2:21.
456. Sbr. Mk 10:39; Jh 21:18-19; Kól 1:24.
457. Sbr. Lk 2:35.
458. Hl. Rós frį Lima, sbr. P. Hansen, Vita mirabilis (Louvain, 1668).
459. Heb 2:9.
460. 1Kor 15:3.
461. Sbr. Jh 19:42.
462. Sbr. Heb 4:7-9.
463. Sbr. Jh 19:30.
464. Sbr. Kól 1:18-20.
465. Opb 1:18.
466. Hl. Gregorķus frį Nyssa, Orat. catech., 16: PG 45, 52D.
467. P 3:15.
468. Lk 24:5-6.
469. Hl. Jóhannes frį Damaskus, De fide orth., 3, 27: PG 94, 1098A.
470. P 2:24; hl. Tómas frį Akvķnó, STh III, 51, 3.
471. Jes 53:8.
472. P 2:26-27; sbr. Sl 16:9-10.
473. Sbr. 1Kor 15:4; Lk 24:46; Mt 12:40; Jn 2:1; Hs 6:2; sbr. Jh 11:39.
474. Rm 6:4; sbr. Kól 2:12; Ef 5:26.
475. Ef 4:9-10.
476. Rómversk kažólska messubókin, pįskavaka 18; Exsultet.
477. P 3:15; Rm 8:11; 1Kor 15:20; sbr. Heb 13:20.
478. Sbr. 1Pt 3:18-19.
479. Sbr. Fl 2:10; P 2:24; Opb 1:18; Ef 4:9; Sl 6:6; 88:11-13.
480. Sbr. Sl 89:49; 1S 28:19; Esk 32:17-32; Lk 16:22-26.
481. Rómverska trśfręšsluritiš I, 6, 3.
482. Sbr. kirkjužingiš ķ Róm (745): DS 587; Benedikt XII, Cum dudum (1341): DS 1011; Klemens VI, Super quibusdam (1351): DS 1077; kirkjužingiš ķ Toledo IV (625): DS 485; Mt 27:52-53.
483. 1Pt 4:6.
484. Jh 5:25; sbr. Mt 12:40; Rm 10:7; Ef 4:9.
485. Heb 2:14-15; sbr. P 3:15.
486. Opb 1:18; Fl 2:10.
487. Forn hómilķa fyrir laugardaginn helga: PG 43, 440A, 452C: tķšir, laugardagurinn helgi.
488. P 13:32-33.
489. Bżsanskur helgisišur, Troparion į pįskum.
490. 1Kor 15:3-5.
491. Sbr. P 9:3-18.
492. Lk 24:5-6.
493. Sbr. Jh 20:13; Mt 28:11-15.
494. Sbr. Lk 24:3, 12, 22-23.
495. Jh 20:2, 6, 8.
496. Sbr. Jh 11:44; 20:5-7.
497. Mk 16:1, Lk 24:1; Jh 19:31, 42.
498. Sbr. Lk 24:9-10; Mt 28:9-10; Jh 20:11-18.
499. Sbr. 1Kor 15:5; Lk 22:31-32.
500. Lk 24:34, 36.
501. 1Kor 15:4-8; sbr. P 1:22.
502. Sbr. Lk 22:31-32.
503. Lk 24:17; sbr. Jh 20:19.
504. Lk 24:11; sbr. Mk 16:11, 13.
505. Mk 16:14.
506. Lk 24:38-41.
507. Sbr. Jh 20:24-27; Mt 28:17.
508. Sbr. Lk 24:30, 39-40, 41-43; Jh 20:20, 27; 21:9, 13-15.
509. Sbr. Mt 28:9, 16-17; Lk 24:15, 36; Jh 20:14, 17, 19, 26; 21:4.
510. Sbr. Mk 16:12; Jh 20:14-16; 21:4, 7.
511. Sbr. 1Kor 15:35-50.
512. "O vere beata nox, quae sola meruit scire tempus et horam, in qua Christus ab inferis resurrexit!"
513. P 13:31; sbr. Jh 14:22.
514. Rm 1:3-4; sbr. P 2:24.
515. Sbr. Rm 6:4; 2Kor 13:4; Fl 3:10; Ef 1:19-22; Heb 7:16.
516. Sbr. Mk 8:31; 9:9-31; 10:34.
517. Jh 10:17-18.
518. 1Ž 4:14.
519. Hl. Gregorķus frį Nyssa, In Christi res. orat. 1: PG 46:617B; sbr. einnig DS 325; 359; 369.
520. 1Kor 15:14.
521. Sbr. Mt 28:6; Mk 16:7; Lk 24:6-7, 26-27, 44-48.
522. Sbr. 1Kor 15:3-4; sbr. Nķkeu-jįtningin.
523. Jh 8:28.
524. P 13:33; sbr. Sl 2:7.
525. Rm 6:4; sbr. 4:25.
526. Sbr. Ef 2:4-5; 1Pt 1:3.
527. Mt 28:10; Jh 20:17.
528. 1Kor 15:20-22.
529. Heb 6:5.
530. 2Kor 5:15; sbr. Kól 3:1-3.
531. Mk 16:19.
532. Sbr. Lk 24:31; Jh 20:19, 26.
533. Sbr. P 1:3; 10:41; Mk 16:12; Lk 24:15; Jh 20:14-15; 21:4.
534. Sbr. P 1:9; 2:33; 7:56; Lk 9:34-35; 24:51; 2M 13:22; Mk 16:19; Sl 110:1.
535. 1Kor 15:8; sbr. 9:1; Gl 1:16.
536. Jh 20:17.
537. Sbr. Jh 16:28.
538. Jh 3:13; sbr. Ef 4:8-10.
539. Jh 14:2.
540. Rómversk kažólska messubókin, forgildi uppstigningar Drottins: "sed ut illuc confideremus, sua membra, nos subsequi quo ipse, caput nostrum principiumque, praecessit."
541. Jh 12:32.
542. Heb 9:24.
543. Heb 7:25.
544. Heb 9:11; sbr. Opb 4:6-11.
545. Hl. Jóhannes frį Damaskus, De fide orth., 4, 2: PG 94, 1104C.
546. Dn 7:14.
547. Nķkeu-jįtningin.
548. Rm 14:9.
549. Ef 1:20-22.
550. Ef 1:10; sbr. Ef 4:10; 1Kor 15:24, 27-28.
551. Sbr. Ef 1:22.
552. LG 3; 5; sbr. Ef 4:11-13.
553. 1Jh 2:18; sbr. 1Pt 4:7.
554. LG 48 § 3; sbr. 1Kor 10:11.
555. Sbr. Mk 16:17-18, 20.
556. Lk 21:27; sbr. Mt 25:31.
557. Sbr. 2Ž 2:7.
558. LG 48 § 3; sbr. 2Pt 3:13; Rm 8:19-22; 1Kor 15:28.
559. Sbr. 1Kor 11:26; 2Pt 3:11-12.
560. 1Kor 16:22; Opb 22:17, 20.
561. Sbr. P 1:6-7.
562. Sbr. Jes 11:1-9.
563. Sbr. P 1:8; 1Kor 7:26; Ef 5:16; 1Pt 4:17.
564. Sbr. Mt 25:1, 13; Mk 13:33-37; 1Jh 2:18; 4:3; 1Tm 4:1.
565. Sbr. Opb 22:20.
566. P 1:7; sbr. Mk 13:32.
567. Sbr. Mt 24:44; 1Ž 5:2; 2Ž 2:3-12.
568. Rm 11:20-26; sbr. Mt 23:39.
569. P 3:19-21.
570. Rm 11:15.
571. Rm 11:12, 25; sbr. Lk 21:24.
572. Ef 4:13; 1Kor 15:28.
573. Sbr. Lk 18:8; Mt 24:12.
574. Sbr. Lk 21:12; Jh 15:19-20.
575. Sbr. 2Ž 2:4-12; 1Ž 5:2-3; 2Jh 7; 1Jh 2:18, 22.
576. Sbr. DS 3839.
577. Pķus XI, Divini Redemptoris, žar sem hann fordęmir "falska dulspeki" žessarar "eftiröpunar į endurlausn smęlingjanna"; sbr. GS 20-21.
578. Sbr. Opb 19:1-9.
579. Sbr. Opb 13:8; 20:7-10; 21:2-4.
580. Sbr. Opb 20:12; 2Pt 3:12-13.
581. Sbr. Dn 7:10; Jl 3-4; Ml 3:19; Mt 3:7-12.
582. Sbr. Mk 12:38-40; Lk 12:1-3; Jh 3:20-21; Rm 2:16; 1Kor 4:5.
583. Sbr. Mt 11:20-24; 12:41-42.
584. Sbr. Mt 5:22; 7:1-5.
585. Mt 25:40.
586. Jh 5:22; sbr. 5:27; Mt 25:31; P 10:42; 17:31; 2Tm 4:1.
587. Sbr. Jh 3:17; 5:26.
588. Sbr. Jh 3:18; 12:48; Mt 12:32; 1Kor 3:12-15; Heb 6:4-6; 10:26-31.